انجمن علمی فقه و حقوق خانواده ایران فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین 2717-1469 مقالات آماده انتشار 2025 10 19 Restorative Justice and the Position of Victims in Criminal Processes عدالت ترمیمی و جایگاه بزه‌دیدگان در فرآیندهای کیفری 730620 10.22034/jml.2025.2062857.1478 FA مهدی جلیلیان استادیار حقوق و جزا و جرم شناسی، گروه حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی نجف آباد، نجف آباد ، ایران سهیر سعیدزاده دانشجوی دکتری حقوق بین الملل، گروه حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی نجف آباد، نجف آباد ، ایران Journal Article 2025 06 05 Restorative justice is a new approach to criminal justice that has been developed with the aim of restoring the rights of victims, reforming offenders, and repairing the harm caused by crime. Focusing on the needs of victims, offenders, and the wider community, this approach attempts to provide an opportunity for interaction, dialogue, and reparation rather than focusing solely on punishment. In traditional criminal processes, victims have played a largely passive role and their participation in the criminal justice process has been limited. However, restorative justice places special emphasis on the active role of victims in justice-seeking processes, allowing them to have their voices heard, express their feelings, and emphasize their rights and needs. This article attempts to examine the position of victims in restorative justice and analyze how they interact with offenders, legal institutions, and society. Also, various restorative justice tools and methods, such as mediation, group sessions, and compensation programs, are considered, and the impact of these measures on reducing the negative effects of crime on victims is evaluated. Based on studies and practical experiences in various penal systems, the article shows that restorative justice can provide a more conducive environment for restoring justice, developing a sense of security, and reducing psychological stress for victims. Finally, this article addresses how restorative justice can, as a complement to traditional penal processes, help strengthen social interactions and rebuild relationships damaged by crime. The presented studies indicate that restorative justice, with its focus on reconciliation and restoration, can play a key role in improving the status of victims and strengthening social justice. عدالت ترمیمی یکی از رویکردهای نوین در حوزه عدالت کیفری است که با هدف احیای حقوق بزه‌دیدگان، اصلاح بزهکاران و ترمیم آسیب‌های ناشی از جرم توسعه یافته است. این رویکرد با تمرکز بر نیازهای بزه‌دیدگان، بزهکاران و جامعه گسترده‌تر، تلاش دارد به جای تأکید صرف بر مجازات و کیفر، فرصتی برای تعامل، گفت‌وگو و جبران خسارت فراهم کند. در فرآیندهای کیفری سنتی، بزه‌دیدگان عمدتاً نقش منفعل داشته و مشارکت آنان در روند رسیدگی به جرم محدود بوده است. اما عدالت ترمیمی به نقش فعال بزه‌دیدگان در فرآیندهای عدالت‌خواهانه اهمیت ویژه‌ای داده و امکان شنیدن صدای آنان، بیان احساسات، و تأکید بر حقوق و نیازهایشان را فراهم می‌سازد. این مقاله تلاش دارد جایگاه بزه‌دیدگان در عدالت ترمیمی را بررسی کرده و نحوه تعامل آنان با بزهکاران، نهادهای حقوقی و جامعه را مورد تحلیل قرار دهد. همچنین، ابزارها و روش‌های مختلف عدالت ترمیمی مانند میانجی‌گری، نشست‌های گروهی و برنامه‌های جبران خسارت مورد توجه قرار گرفته و تأثیر این اقدامات بر کاهش آثار منفی جرم بر بزه‌دیدگان ارزیابی می‌شود. با استناد به مطالعات و تجربیات عملی در نظام‌های کیفری مختلف، مقاله نشان می‌دهد که عدالت ترمیمی می‌تواند فضای مساعدتری برای احیای عدالت، توسعه احساس امنیت و کاهش تنش‌های روانی بزه‌دیدگان فراهم آورد. در نهایت، این مقاله به این موضوع می‌پردازد که چگونه عدالت ترمیمی می‌تواند به‌عنوان مکمل فرآیندهای کیفری سنتی، به تقویت تعاملات اجتماعی و بازسازی روابط آسیب‌دیده بر اثر جرم کمک کند. بررسی‌های ارائه شده بیانگر آن است که عدالت ترمیمی با محوریت مصالحه و ترمیم، قادر است نقشی کلیدی در ارتقای جایگاه بزه‌دیدگان و تقویت عدالت اجتماعی ایفا کند.