انجمن علمی فقه و حقوق خانواده ایران فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین 2717-1469 مقالات آماده انتشار 2026 07 20 The Feasibility of Full Reparation for Pecuniary and Non-Pecuniary Damages to Acquitted Defendants in Iran's Criminal Justice System امکان سنجی جبران کامل خسارات مادی و معنوی متهمان تبرئه شده در نظام عدالت کیفری ایران 737790 10.22034/jml.2026.2093569.1723 FA مهدی اسماعیلی دانشیار، دانشکده حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران مجتبی دهقان دار مدرس، دانشکده حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران Journal Article 2026 07 05 The necessity of compensating individuals for damages suffered is grounded not only in ethical considerations but also in established principles of Islamic jurisprudence and legal doctrine. Inspired by these foundations, the Iranian legislature has enacted various legal instruments, including the Civil Liability Act and the Criminal Procedure Code, to protect injured parties and ensure compensation for their losses. Nevertheless, the issue of compensating acquitted defendants has not been comprehensively addressed within the existing legal framework. Although the Criminal Procedure Code of 2013 provides for compensation in certain cases involving individuals who were detained during criminal proceedings and subsequently proven innocent, it does not adequately cover many of the material and moral damages suffered by acquitted defendants, particularly those who were not subjected to detention during the course of the proceedings. This study adopts a descriptive-analytical approach and draws upon library-based sources, statutory provisions, jurisprudential and legal doctrines, and judicial practice to examine the feasibility of compensating such individuals. The findings indicate that, despite certain legislative gaps, the existing capacities of the Iranian legal system—including general principles of civil liability, Islamic jurisprudential rules, and a broad interpretation of relevant legal provisions—provide a sufficient basis for compensating both material and moral damages sustained by acquitted defendants. These capacities can also serve as a foundation for the further development of judicial practice in this area. لزوم جبران خسارت واردشده به اشخاص، افزون بر پشتوانه‌های اخلاقی، در قواعد فقهی و اصول مسلم حقوقی نیز ریشه دارد. قانون‌گذار ایران با الهام از این مبانی و از طریق تصویب مقرراتی همچون قانون مسئولیت مدنی و قانون آیین دادرسی کیفری، درصدد حمایت از زیان‌دیدگان و تضمین جبران خسارت آنان برآمده است. با این حال، در حوزه جبران خسارت متهمان تبرئه‌شده، مقررات موجود از جامعیت کافی برخوردار نیست. هرچند قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ امکان جبران خسارت برخی افراد بازداشت‌شده را که در نهایت بی‌گناهی آنان احراز می‌شود، پیش‌بینی کرده است، اما نسبت به بسیاری از خسارات مادی و معنوی وارد بر متهمان تبرئه‌شده، به‌ویژه افرادی که در جریان رسیدگی بازداشت نشده‌اند، حکم صریحی وجود ندارد. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، قوانین، دیدگاه‌های فقهی و حقوقی و رویه قضایی، به بررسی امکان جبران خسارات این دسته از متهمان پرداخته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که با وجود برخی خلأهای قانونی، ظرفیت‌های موجود در نظام حقوقی ایران، از جمله قواعد عام مسئولیت مدنی، اصول فقهی و تفسیر موسع مقررات، امکان جبران خسارات مادی و معنوی متهمان تبرئه‌شده را فراهم می‌سازد و می‌تواند مبنایی برای توسعه رویه قضایی در این زمینه باشد.