انجمن علمی فقه و حقوق خانواده ایران فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین 2717-1469 مقالات آماده انتشار 2026 07 29 Criminal Liability Arising from the Use of Chatbots in Internet Fraud مسئولیت کیفری ناشی از استفاده از ربات‌های گفت‌وگو در کلاهبرداری‌های اینترنتی 738187 10.22034/jml.2026.2095415.1737 FA سید علیرضا میر حیدری لنگرودی استادیار، گروه حقوق، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران. سپیده هوشیار کارشناسی ارشد حقوق جزا وجرم شناسی، گروه حقوق، واحد بندرانزلی، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرانزلی، ایران Journal Article 2026 07 23 The expansion of artificial intelligence-based chatbots has not only created extensive opportunities in the field of digital communications but has also facilitated the emergence of new methods of committing internet fraud. The main issue addressed in this research is determining which parties bear criminal liability for offenses committed through the use of chatbots and how criminal conduct can be attributed among users, developers, and providers of these technologies. The purpose of this study is to examine the challenges of criminal law arising from the misuse of chatbots, analyze the constituent elements of internet fraud, and propose an appropriate framework for determining the scope of criminal liability of human actors involved in the commission of such offenses. The research adopts a descriptive-analytical method and is conducted through library-based studies, examination of domestic and international legal sources, and analysis of emerging perspectives on artificial intelligence criminal liability. The findings indicate that, under the current legal framework, recognizing independent criminal liability for chatbots is inconsistent with traditional principles of criminal law, as these systems lack intent, criminal consciousness, and moral accountability. Therefore, criminal liability should be distributed among users, developers, and technology providers based on their degree of involvement, control, knowledge, and ability to prevent harm. Furthermore, developing preventive regulations, regulatory obligations, and precise criteria for criminal attribution can reduce existing legal gaps in addressing artificial intelligence-based fraud. گسترش استفاده از ربات‌های گفت‌وگو مبتنی بر هوش مصنوعی، علاوه بر ایجاد فرصت‌های گسترده در حوزه ارتباطات دیجیتال، زمینه ظهور شیوه‌های نوین ارتکاب کلاهبرداری اینترنتی را نیز فراهم کرده است. مسئله اصلی پژوهش حاضر آن است که در جرائم ناشی از بهره‌گیری از ربات‌های گفت‌وگو، مسئولیت کیفری متوجه چه اشخاصی است و چگونه می‌توان رفتار مجرمانه را میان کاربران، توسعه‌دهندگان و ارائه‌دهندگان این فناوری‌ها منتسب کرد. هدف پژوهش، بررسی چالش‌های حقوق کیفری ناشی از استفاده مجرمانه از ربات‌های گفت‌وگو، تحلیل عناصر تشکیل‌دهنده جرم کلاهبرداری اینترنتی و ارائه الگویی مناسب برای تعیین حدود مسئولیت کیفری عوامل انسانی دخیل در فرآیند ارتکاب جرم است. روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی بوده و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، مطالعات حقوقی داخلی و خارجی و بررسی دیدگاه‌های نوین در حوزه مسئولیت کیفری هوش مصنوعی انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در وضعیت کنونی، شناسایی مسئولیت کیفری مستقل برای ربات‌های گفت‌وگو با اصول سنتی حقوق کیفری سازگار نیست؛ زیرا این سامانه‌ها فاقد اراده، قصد مجرمانه و قابلیت سرزنش اخلاقی هستند. بنابراین، مسئولیت کیفری باید بر اساس میزان نقش، کنترل، آگاهی و امکان پیشگیری، میان کاربران، طراحان و عرضه‌کنندگان فناوری توزیع شود. همچنین، توسعه مقررات پیشگیرانه، الزامات نظارتی و معیارهای دقیق انتساب کیفری می‌تواند خلأهای موجود در مقابله با کلاهبرداری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی را کاهش دهد.