انجمن علمی فقه و حقوق خانواده ایران فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین 2717-1469 مقالات آماده انتشار 2026 08 07 Civil Liability Arising from Automated Decision-Making on Private Intermediary Platforms: A Comparative Study of Iranian and European Union Law مسئولیت مدنی ناشی از تصمیم‌گیری خودکار در پلتفرم‌های واسط خصوصی؛ مطالعه تطبیقی حقوق ایران و اتحادیه اروپا 738547 10.22034/jml.2026.2096627.1751 FA داریوش امین دانشگاه آزاد اسلامی شبنم مجتهدی دانشگاه بین المللی شیراز عرفان نوری سطری دانشگاه آزاد اسلامی Journal Article 2026 08 04 گسترش پلتفرم‌های واسط خصوصی، مانند بازارگاه‌های اینترنتی، شبکه‌های اجتماعی، سکوهای حمل‌ونقل، خدمات مالی و سامانه‌های استخدامی، موجب شده است تصمیم‌هایی چون رتبه‌بندی کاربران، انسداد حساب، حذف محتوا، پذیرش یا رد درخواست، تعیین قیمت، تشخیص تقلب و پیشنهاد کالا یا خدمت، به‌وسیله سامانه‌های خودکار یا هوش مصنوعی اتخاذ شود. این تصمیم‌ها در مواردی موجب ورود خسارت مالی، لطمه به شهرت، تبعیض، نقض حریم خصوصی یا محرومیت از دسترسی به خدمات می‌شوند. مسئله اصلی آن است که در صورت ورود زیان، مسئولیت متوجه چه شخصی است: توسعه‌دهنده سامانه، بهره‌بردار پلتفرم، ارائه‌دهنده داده، کاربر یا خود پلتفرم به‌عنوان واسطه؟این مقاله با رویکردی تحلیلی ـ تطبیقی، مبانی مسئولیت مدنی پلتفرم‌های واسط خصوصی را بررسی می‌کند و با تفکیک مسئولیت قراردادی، قهری، ناشی از فعل اشخاص، مسئولیت حرفه‌ای و مسئولیت ناشی از نقض الزامات قانونی، معیارهای انتساب خسارت را تبیین می‌نماید. فرض اصلی مقاله آن است که صرف خودکار بودن تصمیم، موجب مسئولیت مطلق پلتفرم نیست؛ بلکه نقش واقعی پلتفرم، میزان کنترل و نظارت، قابلیت پیش‌بینی زیان، اطلاع از خطر، نقض تعهدات مراقبتی و امکان مداخله انسانی در تعیین مسئولیت مؤثر است. گسترش پلتفرم‌های واسط خصوصی، مانند بازارگاه‌های اینترنتی، شبکه‌های اجتماعی، سکوهای حمل‌ونقل، خدمات مالی و سامانه‌های استخدامی، موجب شده است تصمیم‌هایی چون رتبه‌بندی کاربران، انسداد حساب، حذف محتوا، پذیرش یا رد درخواست، تعیین قیمت، تشخیص تقلب و پیشنهاد کالا یا خدمت، به‌وسیله سامانه‌های خودکار یا هوش مصنوعی اتخاذ شود. این تصمیم‌ها در مواردی موجب ورود خسارت مالی، لطمه به شهرت، تبعیض، نقض حریم خصوصی یا محرومیت از دسترسی به خدمات می‌شوند. مسئله اصلی آن است که در صورت ورود زیان، مسئولیت متوجه چه شخصی است: توسعه‌دهنده سامانه، بهره‌بردار پلتفرم، ارائه‌دهنده داده، کاربر یا خود پلتفرم به‌عنوان واسطه؟این مقاله با رویکردی تحلیلی ـ تطبیقی، مبانی مسئولیت مدنی پلتفرم‌های واسط خصوصی را بررسی می‌کند و با تفکیک مسئولیت قراردادی، قهری، ناشی از فعل اشخاص، مسئولیت حرفه‌ای و مسئولیت ناشی از نقض الزامات قانونی، معیارهای انتساب خسارت را تبیین می‌نماید. فرض اصلی مقاله آن است که صرف خودکار بودن تصمیم، موجب مسئولیت مطلق پلتفرم نیست؛ بلکه نقش واقعی پلتفرم، میزان کنترل و نظارت، قابلیت پیش‌بینی زیان، اطلاع از خطر، نقض تعهدات مراقبتی و امکان مداخله انسانی در تعیین مسئولیت مؤثر است.