Modern Jurisprudence and Law

Modern Jurisprudence and Law

The Possibility of Judicial Justification of the Option of Stipulation (Khiar-e-Shart) in Marriage and Divorce under Iranian Law

Document Type : Original Article

Authors
عاطفه لرکجوری 1
Zohreh Nikkar 2
1 Assistant Professor, Law Department, Lahijan Branch, Islamic Azad University, Lahijan, Iran.
2 M.A. Student in Private Law, Department of Law, La.C., Islamic Azad University, Lahijan, Iran
10.22034/jml.2026.2090896.1696
Abstract
The option of stipulation (Khiyar al-Shart) is one of the important institutions of contract law through which the parties may reserve the right to terminate a contract within a specified period for one of the parties, both parties, or a third party. Despite being founded on the principle of party autonomy and Articles 399 and 456 of the Iranian Civil Code, the scope of this institution is not absolute in all legal relationships and must be assessed in light of the nature of the contract, mandatory legal rules, and public policy. Although marriage in Iranian law is based on mutual consent, it is a non-commercial institution founded upon familial and social interests, and Article 1120 of the Civil Code exclusively determines the grounds for its dissolution. Therefore, extending the option of stipulation to marriage is inconsistent with the structure of family law. Likewise, due to the unilateral and formal nature of divorce, the option of stipulation cannot be properly applied to it, and even revocation in revocable divorce does not constitute a contractual option in its legal nature. This study adopts a descriptive-analytical method based on library research and examines the issue through Islamic jurisprudential sources, statutory laws, and legal doctrine. The findings indicate that the direct application of the option of stipulation in marriage and divorce is not legally acceptable. Nevertheless, the Iranian legal system, through alternative mechanisms such as conditions of act, conditions of result, and power of attorney in divorce, provides a framework for the limited realization of the parties’ autonomy within the boundaries of the law.
Keywords
Option of stipulation
marriage
divorce
freedom of contract
contractual condition
Subjects
الف-کتب
امامی‌، سید حسن‌، (1390)حقوق‌ مدنی‌، کتاب‌ فروشی‌ اسلامیه‌، تهران‌
بروجردی عبده، محمد، (1380) ، حقوق مدنی، تهران، انتشارات گنج دانش
جعفری لنگرودی، محمد جعفر،(1382)، ترمینولوژی حقوق‌،گنج‌ دانش‌، تهران‌
شهیدی، مهدی. (۱۳۹۲). تشکیل قراردادها و تعهدات. تهران: مجد
صفایی، سید حسین. (۱۳۹۵). دوره مقدماتی حقوق مدنی: وقایع حقوقی. تهران: نشر میزان.
کاتوزیان، ناصر(1388)قواعد عمومی قراردادها، شرکت سهامی انتشار
محقق داماد، مصطفی، (1388)نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، مرکز نشرعلوم اسلامی، تهران
محقق داماد، مصطفی،(1403)بررسی فقهی حقوق خانواده،نکاح و انحلال آن با تجدید نظر و تغییرات، ناشر : مرکز نشر علوم اسلامی
مدنی، سید جلالالدین، (1385) ، حقوق مدنی، تهران، پایدار
موسوی خمینی ، روح الله ، (1388) ، کتاب البیع ، جلد چهارم ، تهران ، انتشارات نشر اسلامی
نوری، رضا؛ (1374)شفعه، وصیت و ارث اسباب ثلاثه تملک در حقوق مدنی، تهران، شرکت انتشاراتی پاژنگ
ب-مقالات
باقری،علی؛ابراهیمی،سعید؛خلیلی، محمد ؛(1394)بازجستی در ماهیت «خیار شرکت» و «خیار تبعض صفقه»، مجله:مطالعات فقه اسلامی و مبانی حقوق،پاییز و زمستان ، شماره 32 صص 69 – 87.
بهمن پوری، عبداله ؛ حائری، محمد حسن ؛ فخلعی، محمد تقی ؛(1396) نقدی بر ادله جریان خیار شرط در نکاح، مجله:فقه و اصول (دانشگاه فردوسی مشهد)،پاییز ، شماره 110 صص 95 – 112.
دادمرزی،سیدمهدی،حیدری،اعظم(1397)مطالعه تطبیقی ماهیت جعاله درفقه امامیه،حقوق ایران وغرب، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، دوره 5، شماره 2 - شماره پیاپی 16شهریور صص 55-80.
شاه ملک پور، ، حسن ، دریایی، رضا (1400) امکان‌سنجی درج شرط خیار در عقد نکاح از منظر فقه امامیه و اهل سنت، مجله:خانواده پژوهی،بهار ، شماره 65 صص 7 – 22.
عزیزی ناصرآباد، نجمه ؛ عسگری، علی رضا(1394) خیار شرط از دیدگاه شیخ انصاری و تطبیق بر حقوق مدنی ایران، مجله:مطالعات فقهی و فلسفی،بهار ، شماره 21 صص 117 – 143.
کیخا، محمدرضا ؛ فتوحی، عبدالله ؛(1398)، امکان سنجی اعمال خیار شرط منفصل از دیدگاه مذاهب اسلامی، مجله:مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی،پاییز و زمستان ، شماره 52 صص 28 - 34 .
منابع عربی
انصارى، مرتضى بن محمد امین،(1415) المکاسب المحرمۀ و البیع و الخیارات، کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى ، قم
حسینی شیرازی، محمد،(1385) ایصال الطالب الی المکاسب،مشخصات نشر : تهران : موسسه کتابسرای اعلمی
خویى، سید محمد تقى موسوى،(1414)، الشروط أو الإلتزامات التبعیۀ فی العقود ، دار المؤرخ العربی ، بیروت
شهیدی، میرفتاح، (1375)هدایه الطالب الی اسرار المکاسب، مؤسسه مطبوعات دارالکتاب، قم
شهید ثانی، زین الدین بن علی،(1414) الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، مؤسسه معارف اسلامى ، قم
علامه حلی، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى ،(1412) مختلف الشیعه، مؤسّسه نشر اسلامی، قم
فخارطوسی،جواد ، (1374)در محضر شیخ انصاری، جلد دوم، قم ، انتشارات دارالحکمه
محقق الحلی، شیخ نجم‌الدین جعفر بن الحسن بن یحیى بن سعید هذلی حلی(1409) شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، ناشر: استقلال محل نشر: تهران
نایینی، محمد حسین،(1373) منیة الطالب فی حاشیه المکاسب ،تهران محمدی