فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

بازخوانی فقهی و حقوقی جایگاه اعتیاد در سیاست کیفری ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیأت علمی گروه حقوق دانشگاه حضرت معصومه
10.22034/jml.2023.1973751.1211
چکیده
نوع سیاست کیفریِ اتخاذی علیه اعتیاد، به جایگاه حقوقی این پدیده بستگی دارد. از جنبه فقهی، برخی قائل به تحریم و برخی قائل به عدم تحریم مصرف مواد مخدر و اعتیاد به مصرف آن هستند.
طرفداران تحریم مواد مخدر هم در مبنا اختلاف دارند: برخی با استناد به ادله روایی، برخی به استناد وحدت ملاکِ مواد مخدر با مسکرات، و بسیاری نیز با استناد به دلیل ثانویِ ضرر حکم به تحریم مصرف مواد مخدر داده اند.
در زمینه جایگاه حقوقی اعتیاد به مواد مخدر نیز، دو رویکردِ «جرم انگاری قانونی» و «بیماری پنداری» بین حقوقدانان و جامعه شناسان رایج است. پیامد رویکرد نخست، پیگرد قضایی و برخورد سکوبگرانه با معتاد و پیامد رویکرد دوم، آزادسازی مصرف مواد مخدر و کوشش برای کاهش آسیب آن است.
در این نوشتار پس از تبیین پیوند جایگاه حقوقی اعتیاد با رویکردهای فقهی در این خصوص، نظریه «انحراف پنداری اعتیاد» و ضرورت پرهیز همزمان از جرم انگاری و بیماری پنداری اعتیاد مطرح شده و مبانی و پیامدهای آن بررسی شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Jurisprudential and legal review of the place of addiction in Iran's criminal policy

نویسنده English

Ali Morad Heydari
Member of the Faculty of Law Department of Hazrat Masoumeh University
چکیده English

The type of criminal policy adopted against addiction depends on the legal status of this phenomenon.
From the jurisprudential point of view, some believe in banning and some believe in not banning drugs.
Proponents of sanctions also differ: Some of them based on narrative evidence, some based on the unity of the criteria of drugs and intoxicants, and many based on the secondary reason of harm, ordered to ban drug use.
Regarding the legal status of drug addiction, two approaches of "legal criminalization" and "Dicriminalization" are common among lawyers and sociologists. The consequence of the first approach is prosecution and aggressive treatment of addicts, and the consequence of the second approach is to liberate drug use and try to reduce its harm.
In this article, after explaining the link between the legal status of addiction and the jurisprudential approach in this regard, the theory of "deviation of the concept of addiction" and the necessity of simultaneously avoiding the criminalization and the disease of the concept of addiction have been proposed, and its foundations and consequences have been examined.

کلیدواژه‌ها English

"Addiction"
"drugs"
"criminal policy"
"deviance"
-      اسعدی، حسن، دو مشکل مهم جهانی در آستانه قرن بیستم، چاپ اول، تهران، انتشارات سپهر، 1377.
-      اسماعیلی، نادعلی، وابستگی و عوارض اعتیاد به مواد مخدر، ساری، انتشارات اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی مازندران، 1381.
-      الإصفهانی، محمد بن الحسن، کشف اللثام عن قواعد الأحکام، چاپ اول، جلد 10، قم، مؤسسه النشر الإسلامی، 1422ق.
-      آقابابایی، اسماعیل، «دیدگاه شرع و قانون در برخورد با جرایم مرتبط با مواد مخدر»، رواق اندیشه، شماره 43، 1384.
-      آقابابایی، حسین و رضایی زادفر، بهناز، «جرم انگاری اعتیاد به مواد مخدر در پرتو اصل پدرسالاری حقوقی»، مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی، دورة1، شمارة1، زمستان 1393.[a1] 
-      اکبری، عباسعلی، «بررسی و نقد سیاست جنایی حاکم بر جرایم مواد مخدر در ایران با تأکید بر اصلاحیه سال 1389 قانون مبارزه با مواد مخدر»، پژوهشنامه حقوق کیفری، شماره2، 1393.
-      جوادی، غلامرضا، مصوبات و اسناد و مدارک مجمع تشخیص مصلحت نظام، چاپ اول، تهران، انتشارات روزنامه رسمی، 1389.
-      حسینی خامنه ای، سید علی، أجوبه الاستفتائات، چاپ نهم، تهران،  انتشارات پیام عدالت، 1389.
-      الحلى، ابوزکریا یحیى بن سعید، الجامع للشرائع، قم، مؤسسة الإمام الصادق (علیه السلام)، 1394.
-      الحلّى، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى‌، تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة، جلد 2، چاپ اول، مشهد، مؤسسه آل البیت(ع)، بی تا.‌
-      الحلی، فخرالدین ابوعبدالله محمد بن احمد بن ادریس عِجلى، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، جلد3، چاپ دوم، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین،1410ق.
-      حیدری، علی مراد، سیاست کیفری مخدّری ایران و افغانستان، قم، انتشارات الحان، 1401.
-      الخویی، أبوالقاسم، مبانی تکمله المنهاج، جلد1(41 موسوعه)، قم، مؤسسه إحیاء آثار الإمام الخویی، 1422ق.
-      الخوئی، ابوالقاسم، التنقیح، ج۱۳، (تقریرات میرزا علی غروی تبریزی، ۴۳ جلدی)، چاپ دوم، قم، دارالهادی، ۱۴۱۰ق.[a5] 
-      رحمدل، منصور، «حقوق بشر و معتادان»، فصلنامه رفاه اجتماعی، شماره 13، 1383.
-      سلیمی، علی و داوری، محمد، جامعه شناسی کجروی، چاپ اول، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، 1380.
-      الصدر، السید محمّد باقر، دروس فی علم الأصول، جلد ١، قم، مؤسسة النشر الإسلامی،1406ق.
-      الطرابلسی، عبد العزیز بن البرّاج، المهذّب، جلد2، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، 1406ق.
-      الطوسی، ابوجعفر محمد بن حسن بن على بن حسن، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی، چاپ دوم، دارالکتاب العربی، بیروت، 1400ق.
-      الطیار، عبدالله، مواد مخدر در فقه اسلام، ترجمه محمدیوسف حسین پور، چاپ دوم، تربت جام، انتشارات شیخ الاسلام احمد جام(مکتبه البشری)، 1382.
-      غزالی، محمد، المستصفی من علم الاصول، جلد 1، چاپ اول، بیروت، موسسه الرساله، 1417ق.
-      معاونت حقوقی و توسعه قضایی قوه قضائیه، مجموعه مقالات همایش بین المللی علمی – کاربردی جنبه های مختلف سیاست جنایی در قبال مواد مخدر؛ سخنرانی داخلی، جلد 2، تهران، روزنامه رسمی، 1379.
-      المفید، محمد بن محمد، المقنعه، چاپ اول‌، قم، کنگره جهانى هزاره شیخ مفید رحمة الله علیه، 1413ق.‌
-      ممتاز، فریده، انحرافات اجتماعی: نظریه ها و دیدگاهها، چاپ اول، تهران، شرکت سهامی انتشار،1381.
-      مؤذن زادگان، حسنعلی و فرجی، محمد، «مطالعه تطبیقی سیاست جنایی ایران و آمریکا در برابر مواد مخدر»، آموزه های حقوق کیفری، شماره 16، 1397.
-      موسوی خمینی، سید روح الله، استفتائات امام خمینی (س)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، 1392.
-      نجفى، محمدحسن بن باقر بن عبدالرحیم، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، جلد41، چاپ هفتم، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین، 1432ق.
-      نجفی ابرندآبادی، علی حسین و هاشم بیگی، حمید، دانشنامه جرم شناسی، چاپ سوم، تهران، گنج دانش، 1393.
-      النوری الطبرسی، الشیخ حسین، مستدرک الوسائل، جلد17، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، 1408ق.
-      ویلسون، جیمز و کلینگ، جورج، «پنجره های شکسته»، ترجمه محمد صادری توحیدخانه، مجله حقوقی دادگستری، شماره 43، 1382.
 
2-6- منابع لاتین
 
-      Berridg, V. and Edwards, G., opium and the people: Opiate use in nineteenth century, London: Allen Lane, (1981).
-      Brian, Vastag, Portugal's Drug Decriminalization Policy Shows Positive Results, scientificamerican.com, (2006).
-      Central America and the Caribbean, Drug Law Reform in Latin America, Published in 'South America, London: Routledge, (2018).
-      Fortson, Rudi, Misuse of Drugs and Drug Trafficking Offences, London: Sweet & Maxwell, (2002).
-      Stevenson, Richard, Winning the war on drugs: To Legalize or Not ? , Bournemouth, Dorset, Britain: Bourne Press, (1994).
-      Wilson, J, Against the Legalization of Drugs, NarcOfficer Volume 6, Issue 5, (1990).
-      Dale A. Olsen, Report of the International Narcotics Control Board - Central America and the Caribbean, incb.org, (2018).
 
 [a1]منبع جدید اضافه شد
 [a2]منبع جدید اضافه شد
 [a3]منبع جدید اضافه شد
 [a4]منبع جدید اضافه شد
 [a5]منبع جدید اضافه شد
 [a6]منبع جدید اضافه شد
 [a7]منبع جدید اضافه شد