فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

بررسی چالش فقهی وحقوقی کودک همسری در قانون مدنی افغانستان و مصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد همکار و دانشجوی دکتری در جامعة المصطفی گلستان
10.22034/jml.2025.2054815.1446
چکیده
خانواده، به‌عنوان اساسی‌ترین نهاد اجتماعی و تربیتی، محور اصلی سعادت و کمال انسانی است. زن و شوهر در این نهاد، با همدلی و عشق، به آرامش و خوشبختی دست ‌یافتند. این امر، عمدتاً در خانواده‌هایی تحقق یافته است که اعضای آن به رشد کافی، درک شرایط، بلوغ فکری، و آمادگی روحی و روانی برای ازدواج سالم رسیده اند. از همین جهت از جمله چالش‌های مهم دوران معاصر، پدیده کودک‌همسری است؛ یعنی ازدواج دختران و پسرانی که به بلوغ جسمی و فکری کامل نرسیده اند این مسئله در برخی خانواده‌ها رخ داده و پرسشی که در این زمینه مطرح شده است این است که چالش‌های فقهی و حقوقی کودک‌همسری در قوانین مدنی افغانستان و مصر چیست؟

پژوهش حاضر، با روش توصیفی- تحلیلی و استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسناد معتبر، کودک‌همسری را در نظام حقوقی افغانستان و مصر کاویده است یافته‌های این تحقیق نشان داده است که قرآن کریم بر مشروعیت ازدواج کودکان دلالت نداشته، بلکه تأکید آن بر شایستگی و آمادگی جسمی و روانی افراد برای ازدواج بوده است. از منظر فقهی، کودک‌همسری، با استناد به قاعده «لاضرر و لاضرار»، مشروعیت ندارد، جمهور فقهای اهل سنت، که مشروعیت کودک‌همسری را با هدف حفظ مصلحت و منافع کودک و خانواده پذیرفتند، از طرف نظام حقوقی کشورهای اسلامی مانند مصر و افغانستان مورد پذیرش قرار نگرفته است؛ چون این نظام‌ها کودک‌همسری را پدیده‌ای برخلاف مدنیت و نشانه‌ای از عقب‌ماندگی تلقی کرده اند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Study of the Jurisprudential and Legal Challenges of Child Marriage in the Civil Law of Afghanistan and Egypt.

نویسنده English

mohammadomar mubarez
Professor, colleague, and PhD student at Al-Mustafa International University, Golestan branch.
چکیده English

The family, as the most fundamental social and educational institution, is the cornerstone of human happiness and perfection. Within this institution, spouses achieve peace and happiness through empathy and love. This is primarily realized in families where members have reached sufficient growth, understanding of circumstances, intellectual maturity, and psychological readiness for a healthy marriage. One of the significant challenges of the contemporary era is the phenomenon of child marriage, which refers to the marriage of girls and boys who have not yet reached full physical and mental maturity. This issue has occurred in some families, raising the question of what the jurisprudential and legal challenges of child marriage are in the civil laws of Afghanistan and Egypt.

This research, using a descriptive-analytical method and relying on library resources and credible documents, explores child marriage in the legal systems of Afghanistan and Egypt. The findings of this study indicate that the Quran does not endorse the legitimacy of child marriage; rather, it emphasizes the physical and psychological readiness of individuals for marriage. From a jurisprudential perspective, child marriage lacks legitimacy based on the principle of "la darar wa la dirar" (no harm or causing harm). While the majority of Sunni jurists, who accepted the legitimacy of child marriage with the aim of preserving the child's and family's interests, this view has not been accepted by the legal systems of Islamic countries such as Egypt and Afghanistan. These legal systems consider child marriage a phenomenon contrary to civilization and a sign of backwardness.

کلیدواژه‌ها English

Family
marriage
child
maturity (or puberty)
the principle of "
la darar"
(no harm)
the legal system of Afghanistan
the legal system of Egypt
منابع
1.         ابن المنذر نیشاپوری، محمد بن ابراهیم، الاجماع لابن المنذر، بیروت: دارالمسلم للنشر و التوزیع، 1425ق.
2.         ابن عابدین، محمد امین بن عمر، ردالمحتار علی الدرالمحتار، بیروت: دارالفکر، 1412ق.
3.         ابن قدامه مقدسی عبدالله بن احمد، ، الکافی فی فقه اهل المدینة،  بیروت: دارالکتب العلمیة،1414ق.
4.         ابن قدامه مقدسی،  عبدالله بن احمد، المغنی، القاهره: مکتبة القاهره، بی تا.
5.         ابن کثیر، إسـماعیل بـن عمـر بـن کثیـر، تفسـیر القـرآن العظیـم، تحقیق: محمـد إبراهیمالبنـا، بی جا: دار ابـن حـزم، 1419هـ ق.
6.         ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت: دار صادر، اول،  1414هـ ق.
7.         ابن نجیم المصری، زین الدین بن إبراهیم، البحر الرائق شرح کنز الدقائق، الطبعۀ الثانیۀ، بیروت، دار الکتاب الإسلامی، بدون تاریخ.
8.         احمدبن محمد، محقق کرکی، زبدة البیان فی احکام القرآن، قم، مؤسسۀ آل البیت علیهم السلام، 1414هـ ق.
9.         بخاری محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، بیروت: دار طوق النجاة، 1422هـ ق.
10.     بهوتی، منصور بن یونس، الروض المربع شرح زاد المستقنع، بیروت: دارالفکر، 1420ق.
11.     البیضاوی، أبو سعید عبد الله بن عمر بن محمد، أنوار التنزیل وأسرار التأویل، المحقق: محمد عبد الرحمن المرعشلی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی،الطبعة: الأولى - ١٤١٨ هـ. ق.
12.     بیهقی، احمدبن شعیب، السنن الکبری، تحقیق: حسن عبدالمنعم شابی، بیروت: مؤسسة الرسالة، 2001م.
13.     الجزیری، عبد الرحمن بن محمد عوض، الفقه علی المذاهب الأربعۀ، الطبعۀ الثانیۀ، بیروت، دار الکتب العلمیۀ، 1424هـ ق.
14.     جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح فی اللغة، بیروت: دارالکتب الاسلامیة،1420ق.
15.      حرعاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسایل الشیعه الی تحصیل مسایل الشریعه، بیروت: دار احیاء التراث العربی،  بی تا.
16.     حسینی جرجانیس سید امیر ابوالفتوح، آیات احکام، تهران: انتشارات نوید،1404ق.
17.     خلاف،عبد الوهاب، أحکام الأحوال الشخصیة فی الشریعة الإسلامیة،القاهره: مطبعة دار الکتب المصریة، ١٣٥٧هـ- ١٩٣٨م
18.     دهخدا، علی اکبر، لغتنامۀ دهخدا، چاپ دوم، تهران، مؤسسۀ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1377هـ ش.
19.     راستین، کعبه، و نجما یساری، حقوق فاملیل افغانستان، مترجم: فهیم قیومی، بی جا: انستبوت حقوق مقایسوی عامه وحقوق بین الدول، 1388ش.
20.     راغب اصفهانی، حسن بن یوسف، محمد، المفردات فی غریب القرآن، بیروت: الدارالشامیة،  1412ق.
21.     الزحیلی، وهبۀ، الفقه الإسلامی وأدلته، الطبعۀ الرابعۀ، دمشق، دار الفکر، بدون تاریخ.
22.     زمخشری، محمود بن عمرو، الکشفا عن حقاِیق غوامض التنزیل، بیروت: دارالکتب العربی، بی تا.
23.     زهره، رحیمیان و زهرا آیت اللهی، سن ازدواج دختران(تبصره ماده1041 و تبصره ماده 1210 قانون مدنی) تهران: سفیرصلح،1380ش.
24.     زیدان، عبد الکریم، الوجیز در اصول فقه، ترجمه فرزاد پارسا، چاپ دوم، سنندج، انتشارات کردستان، 1390هـ ش.
25.      سرخسی، محمد بن احمد. المبسوط، بیروت: دارالمعرفة، 1414ق.
26.     السباعی، مصطفى بن حسنی، المرأة بین الفقه والقانون، بیروت: دار الوراق للنشر والتوزیع، ١٩٩٩م.
27.     شافعی، ابو عبدالله محمد بن ادریس بن العباس، الأم، بیروت: دار المعرفة، 1410هـ.
28.     شرینی، محمد بن احمد، مغنی المحتاج الی معرفة معانی ألفاظ المنهاج. دمشق: دار الفیحاء، 2009م.
29.      شیبانی، احمد بن حنبل.مسند الإمام أحمد بن حنبل. تحقیق: شعیب الأنؤوط و دیگران، چاپ دوم، بیروت: مؤسسة الرسالة، 1420هـ ق.
30.     صالح خالد صالح الشقیرات.زواج القاصرات بین الشریعة و القانون. مجلة جامعة الشارقة، قسم القضاء الشرعی - الجامعة الإسلامیة (منیسوتا)، 2017م.
31.      طباطبایی حکیم، سید محسن. مستمسک العروة الوثقى، قم: مکتبة آیةالله العظمی المرعشی النجفی، چاپ چهارم، 1404ق.
32.      طبری، محمد بن جریر. جامع البیان عن تأویل آی القرآن. تحقیق: عبدالله بن عبدالمحسن الترکی، چاپ اول، قاهره: دار هجر للطباعة والنشر والتوزیع والإعلان، 1422هـ ق.طریجی، فخرالدبن بن محمد، مجمع البحرین، تهران: المکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریة، 1367ش.
33.     طوسی، ابوجعفر محمدبن حسن، النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوی، قم: انتشارات قدس محمدی، بی تا.
34.     العبسی، عبدالله بن محمد، الکتاب المصنف فی الاحادیث والآثار، تحقیق کمال یوسف الحوت، الریاض: مکتبة الرشد، 1409م.
35.     العثیمیـن، محمـد ابـن صالـح، الشـرح الممتـع على زاد المسـتقنع،الریاض: دار ابن الجوزی، فهرسـة مکتبـة الملک فهد الوطنیـة للنشـر طبـع بإشـراف مؤسسـة الشـیخ محمد ابن صالـح العثیمین لخیریـة، 1427هـ ق.
36.     فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، کنزالعرفان فی فقه القرآن، قم: حیدری،  بی تا.
37.     قانون تنظیم بعض اوضاع و اجرائات التقاضی فی مسائل الاحوال الشخصیة فی قوانین الاحوال الشخصیة، القاهره:2002م.
38.     قرآن کریم
39.     القِنَّوجی، محمد صدیق خان بن حسن، حسن الأسوة بما ثبت من الله ورسوله فی النسوة، المحقق :د مصطفى الخن - ومحی الدین مستو، بیروت: مؤسسة الرسالة، ١٩٨١م.
40.     القیسی، سها یاسین، زواج الصغار فی ضوء تحدید سن الزواج، الجامعة الاسلامیة غزة،2010م،
41.     الکاسانی، ابوبکر بن مسعود، بدایع الصنایع،بیروت: دارالکتب العلمیة،1406ق.
42.     گرجی، ابوالقاسم،  بررسی تطبیقی حقوق خانواده، تهران: دانشگاه تهران،1392ش.
43.     محقق حلی، جعفربن حسن، شرایع الاسلام فی مسایل الحلال و الحرام، قم: موسسه اسماعلیان،  1408ق.
44.     محقق داماد، سیدمصطفی، بررسی فقهی خانواده نکاح و انحلال آن، تهران، مرکـز نـشر علـوم
انسانی، چاپ شانزدهم، 1386ش.
45.     محمد بن یوسف بن حیان، البحر المحیط فی التفسیر، تحقیق: صدقی محمد جمیل، بیروت: دارالفکر، 1420م.
46.      مرکر العلوم و الثقافة الاسلامیة، موسوعة الشهیدالاول، قم: مرکزالعلوم والثقافة الاسلامیة، 2001م.
47.     مروارید، علی اصغر، سلسله الینابیع الفقهیه، بیروت، لبنان، چاپ اول،1410ق.
48.     معجوز، محمد، أحکام الأسرة فی الشریعة الإسلامیة وفق مدونة الأحوال الشخصیة 1994م
49.     مکارم شیرازی، ناصر، مجموعه استفتائات جدید، قم: انتشارات مدرسه علی بن ابـی طالـب )ع(، چاپ اول،1385ش.
50.     مکارم شیرازی، ناصر، کتاب النکاح، قم: مدرسه الامام علی بن ابی طالب، 1424ق.
51.     موسوی بجنوردی، اندیشه‌های حقوقی (حقوق خانواده)، تهران: انتشارات مجد، چاپ اول، 1386 ش.
52.     نجفی، محمد حسن (صاحب جواهر)، واهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، تحقیق: عباس قوچانی و علی آخوندی، چاپ هفتم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1404 هـ ق.
53.      نسائی، احمد بن شعیب، السنن الکبری، تحقیق: حسن عبدالمنعم شابی، بیروت: مؤسسة الرسالة، 2001م.
54.      نوری همدانی، حسین، هزار و یک مسئله فقهی: مجموعه استفتائات، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، 1388ش.
55.     وزارة الأوقاف والشئون الإسلامیة، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، چاپ اول، کویت، دار السلاسل، 1427هـ ق.