فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

بررسی ظهرنویسی برای وکالت در وصول اسناد تجاری در حقوق ایران با نگاهی بر کنوانسیون های 1930 و 1931 ژنو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کانون وکلا
2 گروه حقوق دانشکده حقوق و علوم اجتماعی دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
10.22034/jml.2025.2061953.1471
چکیده
در حقوق ایران، اسناد تجاری تحت نظارت چندین قانون قرار دارند. قانون تجارت مصوب ۱۳۱۱ به برات، سفته و چک می‌پردازد. همچنین، قانون صدور چک مصوب ۱۳۹۷ و پیش‌نویس لایحه جدید قانون تجارت مصوب ۱۴۰۳ نیز دارای مقررات مرتبطی هستند. تمامی این قوانین به ظهرنویسی اسناد برای وکالت در وصول اشاره دارند. افزون بر این، قانون مدنی نیز در بخش مربوط به عقود معین، مقرراتی را در خصوص قراردادهای وکالت ارائه کرده است. سؤال محوری این است که آیا وکالت در وصول اسناد تجاری تابع مقررات خاصی است یا قواعد عمومی وکالت در قانون مدنی بر آن حاکم است؟ وجود قوانین متعدد ـ که برخی علی‌رغم تصویب قوانین جدید همچنان معتبر هستند ـ باعث بروز تفاسیر مختلفی شده است. وضع قوانین متنوع و وجود مقررات مختلف در این حوزه، ما را بر آن داشت که به بررسی ظهرنویسی جهت وکالت در وصول در حقوق تجارت ایران بپردازیم. همچنین، از منظر تطبیقی، تفاوت‌ها یا شباهت‌های احتمالی میان این مقررات با قواعد مندرج در کنوانسیون ژنو مورخ ۷ ژوئن ۱۹۳۰ درباره برات و سفته، و کنوانسیون ژنو مورخ ۱۹ مارس ۱۹۳۱ درباره چک، مورد تحلیل قرار گرفت. این مقایسه حکایت از وجود تفاوت اشکار در مقررات قانون تجارت و قانون صدور چک با قواعد مندرج در کنوانسیون های مذکور دارد اما احکام مربوط به ظهرنویسی برای وکالت در وصول مقرر در لایحه جدید قانون تجارت اقتباسی از کنوانسیون های ژنو می باشد؛ هرچند قانونگذار ایران در برخی موارد مترقی تر عمل نموده است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی، با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای و اسناد بین‌المللی تدوین شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

An Analysis the Endorsement of Commercial Documents for Representative in Receive in Iranian Law, with Reference to the 1930 and 1931 Geneva Conventions

نویسندگان English

Somayeh Habibi 1
sevda bahojb azimi 2
1 Lawyer
2 PHD. Student in Private Law, Law Department, Faculty of law and social sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran
چکیده English

In Iranian law, multiple statutes govern commercial documents. The Commercial Code of 1311 addresses bills of exchange, promissory notes, and checks. The Check Issuance Law of 1397 and the Draft Commercial Code of 1403 also contain relevant provisions. All these laws address the endorsement of documents for representation in receive. Additionally, the Civil Code, under the section on specified contracts, outlines provisions governing representation contracts. A central question arises: is representation in the receive of commercial documents governed by specific regulations, or do the general rules of representation under the Civil Code apply? The multiplicity of laws—some still in force despite newer legislation—leads to differing interpretations.

The enactment of various laws and the existence of multiple regulations in this field prompted an examination of the endorsement for representation in receive under Iranian commercial law. Furthermore, through a comparative lens, potential differences or similarities between these provisions and the rules outlined in the Geneva Convention of June 7, 1930, on Bills of Exchange and Promissory Notes, and the Geneva Convention of March 19, 1931, on Checks, were analyzed. This comparison reveals a clear difference between the provisions of the Commercial Code and the Check Issuance Law and the rules set forth in the aforementioned Conventions. However, the provisions regarding endorsement representation in receive, as stipulated in the new Draft Commercial Code, are inspired by the Geneva Conventions—although in certain instances, the Iranian legislator has adopted more progressive measures. This article uses a descriptive-analytical methodology, utilizing library resources and international instruments.

کلیدواژه‌ها English

Endorsement
Commercial documents
Representation in receive
Iranian law
Geneva Convention
کتب
- اخلاقی بهروز با همکاری علی شهابی و دیگران، حقوق اسناد تجاری، 1403، ، تهران، پژوهشکده حقوق شهر دانش، 1403.
- اسکینی ربیعا، حقوق تجارت، برات-سفته- چک- قبض انبار- اسناد در وجه حامل، چاپ دوازدهم،تهران،انتشارات سمت،1385.
- اعلمی زنگنه عبدالحمید، حقوق بازرگانی، سال تحصیلی 1353.
- افتخاری جواد، حقوق تجارت در اسناد تجاری بانکی- خزانه- اوراق قرضه- اسناد حمل و نقل،ج سوم، چاپ دوم، تهران، انتشارات ققنوس، 1384.
- امامی حسن، حقو مدنی، جلد دوم، چاپ بیست و هشتم، تهران، اسلامیه، 1399.
- بیات فرهاد و شیرین بیات، شرح جامع قانون مدنی، چاپ هفدهم، تهران، ارشد، 1398 .
- توکلی محمد مهدی، حقوق مدنی 2، چاپ هجدهم، تهران، نشر مکتوب آخر، بهار 1403.
- جعفری لنگرودی محمدجعفر، ترمینولوژی حقوق، چاپ بیستم، تهران، کتابخانه گنج دانش، 1388.
- دهخدا علی اکبر و حسن احمدی گیوی و دیگران، لغت نامه، چاپ دوم، تهران، روزنه، 1377.
- زینالی توحید و اکبر سبحانی، حاشیه نوین بر قانون صدور چک، چاپ 1، تهران، جنگل، 1390.
- ستوده تهرانی حسن، قانون تجارت ، جلد سوم، چاپ اول، تهران، انتشارات دادگستر، 1374.
- ستوده تهرانی حسن، حقوق تجارت، اسناد تجاری برات- چک- سفته- قبض انبار- اوراق بهادار- بورس، چاپ بیست و پنجم،  تهران، دادگستر، مهر 1400.
- شهیدی مهدی، حقوق مدنی، اصول قراردادها و تعهدات، چاپ سوم، تهران، مجد، 1383.
- صقری محمد، دوره کامل حقوق بازرگانی اسناد برات-سفته-قبض انبار عمومی-چک- اسناد در وجه حامل، جلد اول و دوم ،تهران، مجد، 1401.
- عبدی پورفرد ابراهیم، حقوق تجارت( اسناد تجاری)، جلد سوم، تهران، مجد، 1400.
- کاتوزیان ناصر، مقدمه علم حقوق، چاپ سی و دوم، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1381.
- کاتوزیان ناصر، عقود معین،عقود اذنی و وثیقه­های دین، ج4 ، چاپ پنجم، تهران، شرکت سهامی انتشار،  1385.
- کاتوزیان ناصر، درسهایی از عقود معین، جلد دوم، تهران، انتشارات گنج دانش، 1402.
- کاویانی کوروش ، حقوق اسناد تجاری –حقوق تجارت 3، تهران، نشر میزان، پاییز 1401.
- ملکوتی رسول، حقوق تجارت 3- اسناد تجاری- برات- سفته- چک و سند در وجه حامل، تهران، مجد، 1398.
- ملکی احسان،اسناد تجاری در عرصه بین المللی( قانون تجارت ایران و کنوانسیون ژنو)، لرستان، انتشارات شاپورخواست، 1396.
 
مقالات
- پروین فرهاد، «تعارض قوانین در اسنا د تجاری بین المللی»، فصل نامه علمی حقوق عمومی ، دوره 4، دی 1381.
- خیراللهی محمد علی و وحید رضا مهدوی، «وکالت بلاعزل و و تشخیص نوع وکالت وکیل یا عدم عزل ضمن عقد لازم، پژوهش های فقه اسلامی»، شماره 22، زمستان 79 و 80.
- راوندی ابراهیم، «بررسی تطبیقی وصف تجریدی اسناد تجاری در کنوانسیون مربوط به قانون متحدالشکل ژنو راجع به برات و سفته و چک مصوب 1930 و قانون تجارت ایران» ، اولین کنفرانس بین المللی، اقتصاد، مدیریت ،حسابداری علوم انسانی و بانکداری اسلامی.
- شکری محمد و امیر احمدی،« اعلام اراده در اسناد تجاری، مطالعه حقوق ایران و کنوانسیون­های ژنو و آنسیترال»، پژوهشهای حقوق تطبیقی، شماره 1، دوره هفتم، بهار و تابستان 1402 .
- عرفانی محمود، «ظهرنویسی برات در حقوق تجاری بین المللی»، نشر کانون وکلای دادگستری، شماره 10،دوره قدیم،مرداد 1370 .
- فخاری امیر،« امضای اشخاص ثالث دز ظهر سند تجاری ظهور در ضمانت دارد یا ظهرنویسی؟»، تحقیقات حقوق ، شماره 37،پاییز 1382.
- نوروزی نهیاری مصطفی، «مطالعه تطبیقی ماهیت آثار ظهرنویسی و وکالت در اسناد تجاری در ایران و فقه»، نشریات تحقیقات جدید علوم انسانی، شماره 2، دور دوم، بهار 1395 .
 
پایان نامه ها
-­ اسکینی ربیعا و حسن بیابانگرد، ظهرنویسی چک در حقوقو ایران و قانون متحدالشکل ژنو، وزارت علوم تحقیقات و فناوری، دانشگاه تربیت مدرس 1372.
- برهانی نسب مهدی، بررسی تطبیقی مسئولیت حقوقی امضا کنندگان اسناد تجاری در حقوق ایران و کنوانسیون ژنو و حقوق فرانسه، دانشگاه آزاد اسلامی سبزوار، 1397.