فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

حدود مشروعیت شرط عدم مسئولیت در قراردادها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه حقوق، حقوق خصوصی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران،ایران.
10.22034/jml.2025.725106
چکیده
شرط عدم مسئولیت یکی از شروط قراردادی است که به‌موجب آن، یکی از طرفین یا هر دو، خود را از مسئولیت ناشی از اجرای ناقص یا خسارت‌بار قرارداد معاف می‌سازند. این شرط، در نظام‌های حقوقی مختلف، بر پایه اصل حاکمیت اراده و آزادی قراردادها پذیرفته شده، اما در عین حال با محدودیت‌های جدی مواجه است. در حقوق ایران، پذیرش مشروعیت این شرط، منوط به رعایت قواعد عمومی قراردادها، اصول اخلاقی، و الزامات نظم عمومی است. این مقاله با بررسی مبانی فقهی و قانونی، تلاش دارد حدود و ثغور مشروعیت این شرط را در پرتو حقوق داخلی و تطبیقی روشن سازد.در بررسی انجام‌شده، مشخص شد که شرط عدم مسئولیت در برخی حوزه‌ها—نظیر خسارات ناشی از تقصیر عمدی، آسیب‌های بدنی، و قراردادهای الحاقی—به دلیل تعارض با نظم عمومی یا اصول عدالت قراردادی، باطل یا غیرقابل استناد تلقی می‌شود. همچنین، در نظام حقوقی ایران، فقدان وحدت رویه قضایی و ابهام در تفسیر مفاهیم «مغایرت با مقتضای عقد» یا «شرط نامشروع» باعث شده است که کارایی عملی این شرط همواره محل تردید باشد. مقاله در پی آن است که با تحلیل نظری و مطالعه نمونه‌های قضایی، قلمرو مشروع این شرط را شناسایی و از حدود نامشروع آن تفکیک کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Limits of Legitimacy of the Non-Liability Clause in Contracts

نویسنده English

Hatam Saremi
Department of Law, Private Law, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

The non-liability clause is a contractual clause by which one or both parties exempt themselves from liability arising from the incomplete or damaging performance of the contract. This clause is accepted in various legal systems based on the principle of the sovereignty of will and freedom of contracts, but at the same time it faces serious limitations. In Iranian law, the acceptance of the legitimacy of this clause is subject to compliance with the general rules of contracts, moral principles, and the requirements of public order. By examining the jurisprudential and legal foundations, this article attempts to clarify the limits and pitfalls of the legitimacy of this clause in the light of domestic and comparative law. In the study conducted, it was found that the non-liability clause in some areas—such as damages resulting from intentional fault, bodily injuries, and additional contracts—is considered invalid or unenforceable due to its conflict with public order or the principles of contractual justice. Also, in the Iranian legal system, the lack of unity of judicial practice and ambiguity in the interpretation of the concepts of "contrary to the requirements of the contract" or "illegal condition" have caused the practical effectiveness of this condition to always be in doubt. The article seeks to identify the legitimate scope of this condition and separate it from its illegitimate limits by theoretical analysis and studying judicial examples.

کلیدواژه‌ها English

Non-liability condition
contract
public order
intentional fault
contractual justice
legitimacy of the condition
Iranian law
conditions in the contract
منابع
کتابها
 حقوقی بنیاد انتشارات ،اول چاپ ،مسئولیت عدم شرط ،(1390)محمد ،نکوئی
 میزان
 مقاالت
 منظر از مسئولیت عدم شرط آثار و قلمرو ،(1400)سعیده،ادهمی رجب؛ ،اکبرزاده-1
87 -106صص،7شماره،2دوره ،نوین حقوق و فقه علمی فصلنامه ،امامیه فقه
 بررسی ،(1396)حسین،وهابزادگان سولماز؛،بوداللو خداپناه ایران؛،سلیمانی-2
1 -25 صص،انسانی علوم ملی کنفرانس ، قراردادها بر حاکم اصول حقوقی
 دوفصلنامه ، مسئولیت عدم شرط اقتصادی تحلیل ،(1394)محمد،عابدی-3
1-21صص،22سال ،جدید دوره ،اقتصادی حقوق دانشنامه
 ،)1391(سیدمحمدهادی،درافشان قبولی سیدمحمدمهدی؛ ،درافشان قبولی-4
 ضمن شروط مورد در قراردادها صحت اساسی شرایط لزوم عدم یا لزوم بررسی
27-36صص،نخست شماره ،مدنی حقوق دانش پژوهشی-علمی دوفصلنامه ،عقد
 عدم شرط بررسی ،(1402)افشین ،سالستانی نقوی احسان؛ ،سالستانی نقوی-5
 حقوق،فقه المللی بین کنفرانس هشتمین ،ایران موضوعه حقوق و فقه در مسئولیت
1-20صص ، دینی پژوهشهای و
 مطالعات فصلنامه ، مسئولیت عدم شرط بطالن مصادیق ،(1393)محمد ،نکوئی-6
253 -273صص،2 شماره،44دوره ،خصوصی حقوق
 نامهها پایان
 در اذنی عقود در مسئولیت عدم و مسئولیت شرط ،(1394)محمدجواد،بصیرتی-1
 ،ارشد کارشناسی درجه دریافت جهت پایاننامه ، انگلیس و ایران حقوق ،فقه
السالم علیه صادق امام دانشگاه
 درمانی امور به اشتغال از ناشی کیفری مسئولیت ،(1403)رقیه ،زاده حسینی-2
 ،ارشد کارشناسی درجه دریافت جهت نامه پایان ،قضایی رویه بر تاکید با زیبایی
 شاهرود واحد اسالمی آزاد دانشگاه
 جهت پایاننامه ،ایران حقوق در مسئولیت عدم شرط ،(1376)رمضان،دهقان-3
 شیراز دانشگاه ،ارشد کارشناسی درجه دریافت
 مسئولیت عدم شرط و قرارداد در معاذیر ماهیت ،(1400)ندا،جوقی قلعه فرهنگی-4
 دانشگاه ،ارشد کارشناسی درجه دریافت جهت