فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

اعتبار عقود مبتنی بر امضا در حالت جهل یا عدم علم تفصیلی به مفاد در فقه امامیه و حقوق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشکده الهیات، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران؛ و حوزه علمیه خراسان، مشهد، ایران
10.22034/jml.2025.2075313.1540
چکیده
اعتبار عقود و قراردادهایی که بدون اطلاع کامل یا با جهل نسبت به مفاد آن امضا می‌شوند، از مسائل مهم فقهی و حقوقی است. هدف این پژوهش، بررسی اعتبار عقود مبتنی بر امضا در حالت جهل یا عدم علم تفصیلی به مفاد قرارداد از منظر فقه امامیه و حقوق ایران و تحلیل تطبیقی تفاوت آن‌ها بود. روش تحقیق به صورت توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای منابع فقهی، حقوقی و مصادیق عملی معاملات روزمره مانند قراردادهای بانکی انجام گرفته است. یافته‌ها نشان داد که در فقه امامیه صحت عقد مستلزم قصد واقعی و آگاهی تفصیلی طرفین به مفاد و جزئیات قرارداد است و امضا بدون علم و قصد واقعی، عقد را معتبر نمی‌سازد؛ در حالی که در حقوق ایران، امضا به‌عنوان نشانه قصد و رضایت طرف کافی بوده و قرارداد لازم‌الاجرا محسوب می‌شود. برای کاهش تضاد میان شرایط فقهی و رویه حقوقی و تضمین صحت معاملات، رعایت چهار راهکار کلیدی پیشنهاد می‌شود: ۱. تأکید بر مسئولیت فردی متعامل در مطالعه و آگاهی از مفاد قرارداد، ۲. توضیح کامل مفاد قرارداد توسط موسسات و نهادها پیش از امضا، ۳. آموزش عمومی جهت ارتقای اطلاع و توان تصمیم‌گیری، و ۴. بهره‌گیری از ابزارهای کمکی مانند نمونه قراردادهای ساده یا سامانه‌های دیجیتال برای تأیید آگاهانه. پژوهش حاضر می‌تواند با توجه به این راهکارها به کاهش تضاد میان اصول فقهی و رویه حقوقی و ارتقای شفافیت و مشروعیت قراردادها در زندگی روزمره کمک کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Validity of Contracts Based on Signature in the Case of Ignorance or Lack of Detailed Knowledge of Provisions in Imami Jurisprudence and Iranian Law

نویسنده English

Amirmohammad Houshyar
Faculty of Theology, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran; and Seminary of Khorasan, Mashhad, Iran
چکیده English

The validity of contracts signed without full knowledge or in a state of ignorance regarding their terms is a significant issue in both Ja‘fari Fiqh and Iranian law. This study examines the validity of signature-based contracts under such circumstances and provides a comparative analysis. The research adopts a descriptive-analytical approach, relying on library studies of jurisprudential and legal sources as well as practical examples, such as banking contracts. Findings indicate that in Ja‘fari Fiqh, a contract’s validity requires genuine intent and detailed awareness of its terms; signing without such knowledge and intent renders the contract invalid. In contrast, Iranian law considers a signature sufficient as evidence of consent, making the contract legally binding. To reconcile jurisprudential principles with legal practice and ensure transaction validity, four key measures are recommended: (1) emphasizing parties’ responsibility to review and understand contract terms, (2) providing clear explanations of contract contents before signing, (3) promoting public awareness and decision-making capacity, and (4) employing supportive tools such as simplified sample contracts or digital platforms to ensure informed consent. Implementing these measures can help reduce conflicts between religious and legal standards while enhancing transparency and legitimacy in daily transactions.

کلیدواژه‌ها English

Contract and Agreement
Intention and Awareness
Signature
Jurisprudence and Law
Ignorance and Lack of Detailed Knowledge

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 04 آبان 1404