فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

مبانی شهرسازی در فقه اسلاامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حمید بذرپاچ 1
حجت عزیزالهی 2
1 دانشیار، عضو هیأت علمی ، گروه حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران.
2 استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
10.22034/jml.2023.708079
چکیده
از آنجا که محیط اجتماعی و بافت شهری تاثیر به سزایی در فرهنگ و معنویت ساکنین شهرها دارد؛ دولتها با تلاش حد اکثری در جهت بهسازی شهرها قدم بر میدارند؛ از آنجا که دین مقدس اسلام یک دین اجتماعی بوده به این جنبه از زندگی انسان نیز اهمیت داده و در مورد چگونگی ساخت و ساز شهری احکام متعددی صادر کرده است؛ لذا بررسی این احکام و اجرای آنها در شهرسازی امروزه برای کشورهای اسلامی ضرورت دارد. فقه شهرسازی به عنوان یکی از شاخه های فقه تمدن رسالت تبیین این این احکام را بر عهده داشته و در صدد استخراج مبانی اسلامی در حوزه شهرسازی از منابع معتبر اسلامی با روش اجتهادی است. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی این مبانی در ابعاد مختلف شهرسازی میپردازد. که در نتیجه میتوان گفت مرکز شهرها مسجد جامع شهر بوده و الگوی مناسب ساخت و ساز شهر افقیست و بلند مرتبه سازی موجب خسارات جبران ناپذیر شده و ساختمان سازی بیش از نیاز نهی گردیده و شهر سازی باید در جهت افزایش امنیت اخلاقی و فیزیکی باشد.
کلیدواژه‌ها
شهر
تمدن
فقه شهرسازی
بلند مرتبه سازی
شهر افقی
موضوعات

عنوان مقاله English

The basics of urban planning in Islamic jurisprudence

نویسندگان English

hamid bazrpach 1
hojt azizolahi 2
1 Assistant Professor, Faculty Member, Department of Law, Islamic Azad University,Karaj, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Islamic Law, Faculty of Theology, Yazd University, Yazd, Iran.
چکیده English

Because the social environment and urban context have a significant impact on the culture and spirituality of the city residents; Governments are making maximum efforts to improve cities; Since the holy religion of Islam is a social religion, it has also given importance to this aspect of human life and has issued several rulings on how to build a city. Therefore, it is necessary for Islamic countries to examine these rulings and implement them in urban planning today. Urban jurisprudence, as one of the branches of civilized jurisprudence, has been responsible for explaining these rulings and aims to extract Islamic foundations in the field of urban planning from authentic Islamic sources with the method of ijtihad. The current research investigates these basics in different aspects of urban planning with a descriptive-analytical method. As a result, it can be said that the center of the cities is the Jame Shahr Mosque, and the appropriate model of city construction is horizontal, and high-rise construction has caused irreparable damage, and building more than necessary is prohibited, and urban construction should be aimed at increasing moral and physical security.

کلیدواژه‌ها English

City
civilization
jurisprudence of urban development
high-rise building
horizontal city
1.   قرآن کریم
2.   ابن اخوه، محمد بن محمد،معالم القربه فی احکام الحسبه، مرکز النشر التابع لمکتب االعالم الاسلامی، قم، 1367.
3.   ابن بابویه، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، دار الشریف الرضی للنشر، قم، چاپ: دوم،
4.   ابن بابویه، کتاب من لا یحضره الفقیه، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ: دوم، ۱۱۳ ق.
5.   ابن خلدون، عبد الرحمن بن محمد، المقدمة، دار الفکر، بیروت، چاپ دوم، 1408 ه - ۱۹۸۸ م.
6.   اراکی، محسن، فقه عمران شهری، مجمع الفکر الاسلامی، قم، ۱۳۹۷ ش.
7.   بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، جمهوریة مصر العربیة، وزارة الأوقاف، المجلس الاعلى للشئون الإسلامیة، لجنة إحیاء کتب السنة، قاهره، چاپ: دوم، ۱۶۱۰ ه.ق.
8.   برقی، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، دار الکتب الإسلامیة، قم، دوم، ۱۳۷۱ ه ق.
9.   حسینی، سید علی، اصول و مبانی برنامه ریزی شهری و روستایی، انتشارات دریای دانش، رشت، چاپ اول، ۱۳۹۰ش
10.      زحیلی، وهبه بن مصطفى، الفقه الاسلامی و أدلته، دار الفکر، دمشق، بی تا.
11.      زنگنه شهرکی، سعید و همکاران، تأثیر بلند مرتبه سازی بر میزان جرایم شهری (مطالعه موردی: مناطق بیست دو دوگانه تهران)، در پژوهش های جغرافیای انسانی، پائیز ۱۳۹۰، شماره ۷۷.
12.      سبزواری، سید عبد الأعلى، مهذب الأحکام، مؤسسة المنار، قم، چهارم، ۱۶۱۳ ه ق.
13.      سعیدنیا، احمد، « فضاهای سبز شهری» انتشارات سازمان شهرداریها و دهیاریهای کشور، تهران، چاپ سوم، ۱۳۸۳ ش.
14.      شهید اول، الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه، قم ، دوم، ۱۶۱۷ ه ق.
15.      طوسی، الأمالی، دار الثقافة، قم، اول، 1414 ه. ق.
16.      طوسی، محمد بن الحسن، تهذیب الأحکام، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ چهارم، ۱۶۰۷ ق.
17.      عاملی، حر، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم، اول، ۱۶۰۹ ه ق.
18.      عاملی، سید جواد بن محمد حسینی، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، اول، ۱۶۱۹ ه. ق.
19.      فرسطائی تفوسی، احمد بن محد، القسمة و أصول الأرضین، نشر جمعیة التراث، القرارة - الجزائر، چاپ دوم، ۱۶۱۸.
20.      کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، دار الکتب الإسلامیة، تهران، چاپ: چهارم، ۱۶۰۷ ق.
21.      کوفی، محمد بن محمد اشعث، الجعفریات - الأشعثیات، مکتبة نینوی الحدیثة، تهران، اول، بی تا.
22.      گل خطمی، ایمان، حقیقت بین، مهدی،کاربرد فقه در تحقق منظر شهری امن، مجله شیعه شناسی، دوره 14 ،شماره 55 ،پاییز 1395 ،صفحه 69-98
23.      مبلغی، احمد،القواعد الفقیهه لفقه العمران«،الموتمر الفقه الحضاری، الفقه العمران، عمان، وزاره االوقاف و الشئون الدینیه، 1433، ص47-64.
24.      مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ: دوم، ۱۶۰۳ ق.
25.      مقدسی، ابو عبد الله محمد، أحسن التقاسیم فی معرفة الأقالیم، دار صادر، بیروت، چاپ: دوم، بی تا۔
26.      نظری توکلی، سعید، حقوق گذرگاه ها و سد معبر در فقه اسلامی، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، مشهد، ۱۳۸۸ ش.
27.      نهیبی، سارا، بررسی تأثیر فضای سبز شهری بر ارتقای کیفیت زندگی شهری، در فصلنامه پایداری، توسعه و محیط زیست، دوره 1، شماره 1 (پیاپی ۲)، تابستان ۱۳۹۳. |
28.      نوری، حسین، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، بیروت، اول، ۱۹۰۸.