فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

ماهیت حقوقی دیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران،تهران، ایران.
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده علوم انسانی و حقوق، قاضی دادگستری استان قم،قم،ایران
10.22034/jml.2024.712279
چکیده
دیه به عنوان یک نهاد حقوقی مورد پذیرش اسلام بوده و از احکام امضائی اسلام می باشد که در دوران قبل از اسلام نیز وجود داشته و با ظهور اسلام مورد پذیرش و امضاء قرارگرفته است و دلیل پذیرش آن قرآن ، سنت پیامبر واهل بیت علهم السلام و اجماع فقهاء می باشد. ماهیّت دیه از مباحث تأثیرگذار در بحث دیات می باشد، چرا که پذیرش هر نوع ماهیّت برای دیه آثاری را در پی دارد. چنانچه ماهیّت دیه را مجازات بدانیم باید گفت ، طبق قواعد باب ضمان و مسؤلیّت مدنی ، مجنی علیه می تواند علاوه بر دیه دریافتی ، با طرح دادخواست ، جبران ضرر وزیان که بر اثر عمل مجرم به وی وارد شده است مطالبه نماید و دادگاه نیز با احراز رابطه سببیّت بین ضرر وارده و عمل مجرم حکم به جبران دهد لکن اگر دیه را دارای ماهیّت مدنی ( جبرانی ) بدانیم که از طرف شارع مقدس جهت جبران خسارت زیان دیده تعیین گردیده است بدلیل تعیین میزان آن نمی توان چیزی علاوه بر دیه به عنوان جبران خسارت از مرتکب عمل ( مجرم ) مطالبه نمود. همچنین ضرورت بحث و بررسی ماهیّت حقوقی دیه از آنجا عیان میگردد که علیرغم وضع ماده 14 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 که بیان داشته : «مجازاتهای مقرر برای اشخاص حقیقی چهار قسم است : الف- حد ب- قصاص پ- دیه ت- تعزیر » و صراحت بیان قانونگذار در ماده موصوف مبنی بر مجازات بودن دیه ، اختلاف در ماهیت دیه هنوز هم پابرجاست. اگر چه قانونگذار در ماده موصوف وصف مجازات را برای دیه در نظر گرفته است لکن در ماده 452 همین قانون[1]آثار و احکام مسؤلیت مدنی یا ضمان را در خصوص دیه جاری دانسته و در ماده 454 قانون مذکور[2] ادله اثبات دیه را همان ادله اثبات دیون و ضمان مالی دانسته است.
1-ماده 452 قانون مجازات اسلامی : « دیه، حسب مورد حق شخصی مجنی علیه یا ولی دم است و احکام و آثار مسؤولیت مدنی یا ضمان را دارد. ذمه مرتکب جز با پرداخت دیه، مصالحه، ایراء و تهاتر ، بری نمی گردد.»
2-ماده454 قانون مجازات اسلامی : « ادله اثبات دیه، علاوه بر قسامه، همان ادله اثبات دیون و ضمان مالی است. »
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Legal nature of debt

نویسندگان English

israfil sobhani 1
Mohsen bakhshi 2
1 Member of the scientific faculty of Islamic Azad University, Tehran Science and Research Unit, Tehran, Iran.
2 Graduated from Master of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Faculty of Humanities and Law, Judge of Justice of Qom Province, Qom, Iran
چکیده English

Diyeh as a legal entity is accepted by Islam and it is one of the signature rules of Islam that existed in the pre-Islam era and was accepted and signed with the advent of Islam, and the reason for its acceptance is the Qur'an, the Sunnah of the Prophet and the Ahl al-Bayt, may peace be upon him, and consensus. It is the jurists. The nature of money is one of the most influential topics in the discussion of money, because accepting any kind of nature for money has consequences. If we consider the nature of dowry as a punishment, it should be said that according to the rules of guarantee and civil liability, in addition to the received dowry, the victim can claim compensation for the damages caused to him by the criminal's actions by filing a petition, and the court also confirms The causal relationship between the damage caused and the act of the criminal warrants compensation, but if we consider the dowry as having a civil (compensatory) nature, which was determined by the holy law to compensate the injured party, due to the determination of its amount, nothing other than the dowry can be used as compensation for the damage. demanded from the perpetrator (criminal). Also, the need to discuss and examine the legal nature of money is evident from the fact that, despite the provisions of Article 14 of the Islamic Penal Code approved in 2012, which states: "The prescribed punishments for natural persons are of four types: a. The explicit expression of the legislator in the above-mentioned article regarding the punishment of dowry, the difference in the nature of dowry still remains. Although the legislator has considered the description of the punishment for money in the mentioned article, but in article 452 of the same law [1] the effects and provisions of civil liability or guarantee are considered valid in relation to money and in article 454 of the said law [2] the proofs of proof of money The same evidence is considered as proof of debt and financial guarantee.

کلیدواژه‌ها English

Diyeh
Arash
financial penalties
damages
punishment
▪
 1382 ، دانشور :تهران ،دیه حقوقی ماهیت ،محمد مسکونی عارفی.1▪
 )اول چاپ)
 نشر :تهران ،دوم ج ،عمومی جزای حقوق ،محمدعلی اردبیلی .2▪
)سیزدهم چاپ) 1385 ،میزان
 1383 ،سمت نشر :تهران ،اول ج ، دادرسی آیین ،محمد آشوری .3▪
)1385 یازدهم چاپ)
 ،میزان نشر :تهران ،اشخاص علیه جرایم ،محمدهادی صادقی .4▪
)یازدهم چاپ )،1386
1386 ،میزان نشر :تهران ،اشخاص علیه جرایم ،حسینی نیا آقایی .5▪
 )سوم چاپ)
 نشر :تهران ،قهری ضمان قرارداد از خارج الزامهای ،ناصر کاتوزیان .6▪
)هفتم چاپ)1386 ،تهران دانشگاه
 انتشارات دفتر :قم ،چهارم ج ،تحریرالوسیله ، الله روح خمینی .7▪
 )دوم و بیست چاپ)1384 ،اسالمی
 .1392 مصوب اسالمی مجازات قانون .8▪
 1375 مصوب اسالمی مجازات قانون .9▪
 حقوق و اسالمی فقه منظر از دیه نهاد ماهیت مقاله ، احمد امی .10▪
 ،43 شماره ،یازدهم سال ، پزشکی حقوق فصلنامه ،ایران کیفری
.1396 زمستان
 ماهیت در نو کاوشی مقاله ،احمد آبادی ده حاجی و علی شریفی .11▪
 ،2 شماره ،17 دوره ،فقهی های پژوهش ،اسالمی فقه منظر از دیه
 .1400تابستان
69ص،مدنی مسئولیت ،نژاد حسینی حسینقلی-2
Page 16 of 16
 و فقه منظر از دیه ماهیت و مفهوم مقاله ،موسی سید مدرس میر .12▪
 ،شمارهسوم ،بیستم سال ،اسالمی فقه در نو کاوشی ،اسالمی حقوق
 .1392زمستان
 مجله ، دیه حقوقی ماهیت بررسی مقاله ،کاظم اصفهانی کوهی .13▪
.1385 بهار ،19 شماره ،حقوق و الهیات تخصصی
 ،اول سال ،فدک فصلنامه ، دیه حقوقی ماهیت مقاله ،مجید خزاعی .14▪
 .یک شماره
 چاپ ، کنونی حقوقی نظم در اسالمی مجازات قانون ،رضا شکری .15▪
 .گلبان چاپ