فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

بررسی شیوه های تاثیر هوش مصنوعی بر فرهنگ اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
دانشگاه امام رضا علیه السلام
10.22034/jml.2025.2062458.1474
چکیده
هوش مصنوعی به عنوان یکی از فناوری‌های پیشرفته قرن بیست و یکم، تأثیرات عمیقی بر جنبه‌های مختلف زندگی انسان، از جمله فرهنگ و ارزش‌های فرهنگی و دینی گذاشته است. هوش مصنوعی با تبدیل شدن به یک کنشگر فرهنگی می تواند با تولید محتوا،ارزش ها،هنجارها و حتی زبان و ادبیات یک جامعه را تحت تأثیر قرار دهد.در این میان خطر هوش مصنوعی بر فرهنگ اسلامی که آکنده از ارزش ها،هنجارها و مناسبات دینی با اهمیت است،می تواند تحت تأثیر این نوع از تهاجم قرار گیرد.این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و استناد به منابع معتبر، به بررسی چالش‌های هوش مصنوعی در تقابل با فرهنگ اسلامی می‌پردازد. تغییر در ارزش ها و هنجارهای فرهنگی،تغییر در سبک زندگی و کاهش تعاملات انسانی و اجتماعی از اصلی ترین تاثیرات هوش مصنوعی می باشد که ممکن است منجر به بحران های هویتی و شخصیتی شود.از طرفی تاثیر هوش مصنوعی بر ادبیات،هنر و زبان به عنوان جلوه های فرهنگی جوامع،مشهود است.راهکارهای پیشنهادی شامل توسعه سیستم‌های هوش مصنوعی بومی مبتنی بر اخلاق اسلامی، تقویت سواد دیجیتال و همچنین تدوین چارچوب‌های قانونی می تواند به کنترل و حفظ ارزش های فرهنگی کمک کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Examining the ways in which artificial intelligence impacts Islamic culture

نویسندگان English

Mohamadamin Baniamerian
Amirmohamad Jafari
Nematollah Firoozi
Imamreza university
چکیده English

Artificial Intelligence (AI), as one of the advanced technologies of the 21st century, has profound impacts on various aspects of human life, including culture, cultural values, and religious values. By becoming a cultural actor, AI can influence a society's values, norms, language, and even literature through content production. In this context, Islamic culture—rich in significant religious values, norms, and practices—faces the risk of being affected by this form of encroachment.

Using a descriptive-analytical method and citing credible sources, this article examines the challenges of AI in confronting Islamic culture. Key impacts of AI include shifts in cultural values and norms, changes in lifestyle, and reduced human and social interactions, which may lead to identity and personality crises. Additionally, AI's influence on literature, art, and language—as manifestations of cultural expression—is evident.

Proposed solutions include developing indigenous AI systems based on Islamic ethics, enhancing digital literacy, and establishing legal frameworks to help control and preserve cultural values.

کلیدواژه‌ها English

Artificial Intelligence
Islamic Culture
Technology Culture
قرآن کریم
1.              اکبری فر،نزهت،رسانه های تصویری و فرهنگ،تهران:نشر ساکو،۱۳۹۱
2.              بنی عامریان،م و فیروزی،ن، بررسی چالش های گسترش و سلطه هوش مصنوعی مبتنی بر قاعده نفی سبیل، مقاله چاپ شده در هجدهمین کنفرانس پژوهش های نوین در تعلیم و تربیت، روانشناسی،فقه و حقوق و علوم اجتماعی،۱۴۰۴
3.              حسینی‌نیا، م. بررسی فقهی و حقوقی هوش مصنوعی در نظام اسلامی. فصلنامه حقوق و فقه اسلامی, 11(2), 73-90.، ۱۴۰۰
4.              حسینی، ع. هوش مصنوعی و حریم خصوصی: چالش‌های اخلاقی و حقوقی . فصلنامه حقوق بشر, 10(1), 38-52.،۱۴۰۰
5.              رستمی، ج. تأثیر هوش مصنوعی بر حقوق بشر: چالش‌ها و فرصت‌ها. فصلنامه مطالعات حقوق بشر, 12(3), 15-30.،۱۳۹۸
6.              رضایی، سید محمد. «قاعده نفی سبیل و ابعاد آن در فقه اسلامی»، فصلنامه فقه و حقوق اسلامی، ۱۳۹۸.
7.              زارعی، م . مسئولیت‌پذیری در تصمیم‌گیری‌های هوش مصنوعی: چالش‌ها و راهکارها. فصلنامه پژوهش‌های حقوقی, 8(2), 45-60.  ، ۱۴۰۰
8.              دانشور، مهشید،1403،تاثیرات هوش مصنوعی بر روابط اجتماعی و فرهنگی،اولین همایش بین المللی معلمان برتر،مسجد سلیمان،https://civilica.com/doc/2174317
9.              خلیلی، م.). چالش‌های هوش مصنوعی از منظر فقه اسلامی: بررسی قاعده نفی سبیل. فصلنامه فقه و حقوق اسلامی 15(2), 45-60.،۱۴۰۰
10.          سلیمی، ر.اخلاق هوش مصنوعی و قاعده نفی سبیل در فقه اسلامی. مجله اخلاق اسلامی, 6(1), 27-40..۱۴۰۱
11.          فاضل لنکرانی، محمد جواد. فقه فناوری‌های نوپدید. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۴۰۰.
12.          فتوره‌چی، محمدمهدی، دام‌ عنکبوت،نقش شبکه های اجتماعی در برده داری جنسی، مجله خردورزی،شماره ۴،بهمن ۱۴۰۲
13.          فلاحی، ر.  بررسی ابعاد فقهی و اخلاقی هوش مصنوعی: قاعده نفی سبیل و چالش‌های آن. مجله فقه و حقوق اسلامی, 15(1), 30-50.، ۱۴۰۱
14.          کاظمی، ف. اخلاق در هوش مصنوعی: یک رویکرد اسلامی. مجله تحقیقات اخلاق اسلامی, 4(2), 50-66.، ۱۴۰۱
15.          کریمی، حسین. «هوش مصنوعی و چالش‌های فقهی»، فصلنامه مطالعات فقهی نوین، ۱۴۰۱.
16.          کهن ترابی، میثم. بازخوانی چالش‌های قاعده نفی سبیل. مطالعات فقه و اصول، شماره 2، ۱۴۰۱
17.          مصباح یزدی، محمد تقی. آموزش فلسفه. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.(بی تا)
18.          مرادزاده ف. ، فیروزی، ن. و گل مکانی و.کالبدشکافی رویکرد دینی در مواجهه با شبکه چالش‌های امنیتیِ هوش مصنوعی. معرفت و بصیرت اسلامی، 2(4)، 10-128. ۱۴۰۳
19.          نجفی، م. هوش مصنوعی و چالش‌های هویتی در جوامع اسلامی. فصلنامه جامعه‌شناسی اسلامی 9(3), 120-135.، ۱۳۹۹
20.          Cohen, J. E. (2013). What Privacy Is For. Harvard Law Review, 126(7), 1904-1933. doi:10.2307/23414482
21.          Darfeshi, K., & Karimi Fard, L. (2025). Security of Islamic culture in the age of artificial intelligence. Civilica Conference Proceedings, 2194037. 8
22.          Kadhim, M. A., & Al-Khalidi, A. (2021). The Role of Islamic Ethics in the Development of Artificial Intelligence: Challenges and Opportunities. Journal of Islamic Marketing, 12(3), 496-511. doi:10.1108/JIMA-04-2020-0087
23.          Lin, P., et al. (2017). Robot Ethics: The Ethical and Social Implications of Robotics. In Robot Ethics 2.0: From Autonomous Cars to Artificial Intelligence (pp. 1-15). Oxford University Press.
24.          O'Neil, C. (2016). Weapons of Math Destruction: How Big Data Increases Inequality and Threatens Democracy. Crown Publishing Group.
25.          Raji, I. D., & Buolamwini, J. (2019). Actionable Auditing: Investigating the Impact of Publicly Naming Biased Performance Results of Commercial AI Products. In Proceedings of the 2019 AAAI/ACM Conference on AI, Ethics, and Society (pp. 1-7). ACM.
26.          Moallem, Abbas. Ethics and Artificial Intelligence: Challenges for Islamic Societies. Springer, 2021.