فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

چالش های تقنینی نهاد نظارت سامانه های الکترونیکی در نظام عدالت کیفری ایران با نگاهی بر رویه قضایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی،تهران،ایران
2 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد قم
10.22034/jml.2025.2043846.1399
چکیده
در پی پیشرفت فناوری و نیاز به بروز رسانی مقررات کیفری، نهاد نظارت الکترونیکی در قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ به‌عنوان یکی از ابزارهای جایگزین حبس و نهاد ارفاقی معرفی شد و از سال ۱۳۹۷ به مرحله اجرا درآمد. نظارت الکترونیکی به مجموعه فرایند هایی گفته می شود که به موجب قانون از سوی مقام قضایی ذی صلاح در راستای کنترل و در دسترس بودن بهره وران(1) در محیط خارج از زندان از طریق تجهیزات الکترونیکی اعم از پابند الکترونیکی اعمال می شود.

این مقاله به بررسی چالش‌های تقنینی این نهاد نوپا در نظام عدالت کیفری ایران پرداخته و هدف آن تبیین مشکلات ناشی از عدم شفافیت قوانین مرتبط و محدودیت‌های زیرساختی است که مانع بهره‌گیری بهینه از این نهاد در راستای کاهش جمعیت زندانیان و تقویت بازپروری اجتماعی بزهکاران شده است. نظارت الکترونیکی، که با استفاده از ابزارهایی همچون پابند الکترونیکی اجرا می‌شود، به محکومان امکان می‌دهد تحت شرایط مشخصی در خارج از زندان و در محیط‌های تعیین‌شده اقامت داشته باشند.

روش تحقیق این پژوهش، تحلیل‌های نظری و بررسی رویه‌های قضایی و نظریات مشورتی، آیین نامه ها و دستور العمل های مربوطه و مصاحبه‌های میدانی، سعی بر آن دارد تا ابهامات موجود در قوانین و آیین‌نامه‌های مرتبط را شناسایی و به‌ویژه مسائلی چون دامنه شمول نظارت الکترونیکی، شرایط و معیارهای صدور آن و ضمانت اجرای تخلف تعهدات محکومان و... را مورد توجه قرار داده است بنابراین روش تحقیق تحلیلی- توصیفی و میدانی است. در پایان، پیشنهادهایی برای اصلاح مقررات و بهبود اجرای نظارت الکترونیکی ارائه می‌شود تا این نهاد بتواند به‌عنوان راهکاری مؤثر برای کنترل جرائم و کاهش جمعیت زندان‌ها مورد استفاده قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Legal challenges of the electronic systems monitoring institution in Iran's criminal justice system with a look at judicial procedure

نویسندگان English

Gholam Hasan Koushki 1
Amir Poostchi 2
1 Associate Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabataba’i University
2 PhD student in Criminal Law and Criminology, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, Qom.
چکیده English

In response to technological advancements and the need for updating criminal regulations, the electronic monitoring system was introduced in the Islamic Penal Code of 2013 as an alternative to imprisonment and a measure of leniency. It was implemented in 2018. Electronic monitoring refers to a set of processes mandated by law, where a competent judicial authority oversees the monitoring and availability of offenders outside of prison through electronic devices, such as electronic ankle bracelets.

This article examines the legislative challenges surrounding this new institution in the Iranian criminal justice system. Its goal is to outline the issues arising from the lack of clarity in related laws and the infrastructural limitations that hinder the optimal use of this measure for reducing the prison population and strengthening the social rehabilitation of offenders. Electronic monitoring, which is implemented through tools such as electronic ankle bracelets, allows convicts to reside in designated environments outside of prison under specific conditions.

The research methodology includes theoretical analyses, examination of judicial practices, advisory opinions, related regulations and guidelines, and field interviews. It aims to identify the ambiguities in the relevant laws and regulations, particularly issues such as the scope of electronic monitoring, the conditions and criteria for issuing it, and the enforcement of violations of the convicts' obligations. Therefore, the research method is analytical-descriptive and field-based. Finally, recommendations are made for reforming the regulations and improving the implementation of electronic monitoring, so that this system can be used as an effective solution for controlling crime and reducing the prison population.

کلیدواژه‌ها English

Electronic monitoring
electronic equipment
Electronic bracelet
Alternative to imprisonment
Parole
الف) کتاب/مقاله/پایان نامه:
*آرامفر،شاهین««قرارهای تامین کیفری توام با ضرورت اخد موافقت متهم» پایان نامه کارشناسی ارشد،تهران:دانشگاه علامه طباطبایی،1398.
*آشوری، محمد، جایگزین های زندان یا مجازات های بینابین، ویراست سوم، تهران، انتشارات جهش،1401.
* اصغری،افشین،حبس خانگی در حقوق ایران و انگلیس،( پایان نامه کارشنناسی ارشد رشته حقوق جزا و جرم شناسی،تهران،دانشگاه علوم قضایی)،1398.
 
*باری، مجتبی، تبیین جایگاه قرارهای تامین کیفری و نظارت قضایی، تهران، انتشارات جنگل،1395.
* برنار بولک، کیفرشناسی، ترجمه علی حسین نجفی ابرندآبادی، ویراست پنجم، تهران، انتشارات مجمع علمی و فرهنگی مجد، 1402.
*تدین، عباس،«نظارت الکترونیکی گامی به سوی جایگزین حبس»مجله حقوقی دادگستری، شماره64، 1387
*حبیب پروین،کریم، نظارت الکترونیکی در حقوق کیفری ایران و انگلستان، تهران، انتشارات میزان،1401.
*طهماسبی، جواد، آیین دادرسی کیفری اجرای احکام، تهران، انتشارات میزان،1398.
* نجفی ابرندآبادی،علی حسین،کیفرشناسی، تهران، انتشارات مجد،1402.
*فروغی، فضل الله، امیر ایرانی،«مطالعه تطبیقی شناسایی و اجرای نظارت الکترونیکی در حقوق کیفری ایران و آمریکا»نشریه مطالعات حقوق تطبیقی،شماره2، 1395.
*موذن زادگان، حسنعلی، محسن مرادی اوجقاز،جایگزین شناسی کیفرحبس در آیینه آرای قضایی، تهران، انتشارات مهر کلام،1400.
* حسنعلی موذن زادگان، بحران کرونا و دادرسی کیفری الکترونیکی، تهران، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی،1401.