فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

تأثیر هوش مصنوعی در فرآیند دادرسی کیفری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 حقوق،دانشکده حقوق و علوم سیاسی و الهیات،دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز،ایران
2 دانشگاه ازاد تبریز
10.22034/jml.2025.725143
چکیده
هوش مصنوعی به عنوان یکی از فناوری‌های نوین در نظام قضایی، تحولی بنیادین در فرایند دادرسی کیفری ایجاد کرده است. این فناوری با قابلیت تحلیل داده‌های حجیم، پیش‌بینی روندهای قضایی و تسریع در کشف جرم، نقش مؤثری در ارتقای کارایی دستگاه قضایی ایفا می‌کند. با این حال، به‌کارگیری هوش مصنوعی در دادرسی کیفری، چالش‌های مهم حقوقی را نیز به همراه دارد که از جمله آن‌ها می‌توان به خطر نقض استقلال قاضی، تهدید آزادی‌های فردی و ملاحظات مربوط به حفظ حریم خصوصی اشاره کرد. بنابراین، استفاده از این فناوری باید در چارچوب قانونی دقیق و با رعایت اصول عدالت و حقوق بشر صورت گیرد تا تعادل میان کارآمدی فناوری و حقوق اساسی افراد حفظ شود.در کنار این تحول، جایگاه بازیگران دادرسی کیفری همچون قاضی، دادستان، وکیل و متهم نیز دچار تغییراتی شده است که نیازمند بازنگری در نظام آموزش حقوقی و قضایی است. آموزش تخصصی در زمینه فناوری‌های نوین و آشنایی با جنبه‌های حقوقی هوش مصنوعی از ضروریات ارتقای عدالت و تضمین تصمیم‌گیری‌های صحیح در نظام قضایی محسوب می‌شود. این مقاله با بررسی کاربردها و چالش‌های هوش مصنوعی در دادرسی کیفری، بر اهمیت تنظیم مقررات جامع و ایجاد ساختارهای حمایتی تأکید دارد تا فناوری‌های هوشمند به ابزاری موثر برای تحقق عدالت تبدیل شوند و از نقض حقوق افراد جلوگیری شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Impact of Artificial Intelligence on the Criminal Procedure Process Prohibition of female genital mutilation as violence against women, with emphasis on international standards and human rights

نویسندگان English

Javad Zarei 1
Shahla Sotode 2
1 Criminal law, islamic azad university, Tabriz, iran
2 Azad university
چکیده English

Artificial intelligence, as one of the new technologies in the judicial system, has created a fundamental change in the criminal procedure process. With its ability to analyze large amounts of data, predict judicial processes, and accelerate crime detection, this technology plays an effective role in improving the efficiency of the judicial system. However, the use of artificial intelligence in criminal proceedings also brings with it important legal challenges, including the risk of violating the independence of judges, threats to individual freedoms, and considerations related to privacy. Therefore, the use of this technology must be carried out within a strict legal framework and in compliance with the principles of justice and human rights in order to maintain a balance between the efficiency of technology and the fundamental rights of individuals. Along with this development, the position of criminal procedure actors such as judges, prosecutors, lawyers, and defendants has also undergone changes that require a review of the legal and judicial education system. Specialized training in new technologies and familiarity with the legal aspects of artificial intelligence are essential for promoting justice and ensuring sound decision-making in the judicial system. By examining the applications and challenges of artificial intelligence in criminal proceedings, this article emphasizes the importance of comprehensive regulation and the creation of support structures so that smart technologies become an effective tool for achieving justice and preventing violations of individual rights.

کلیدواژه‌ها English

Artificial intelligence
criminal proceedings
independence of the judge
rights of the accused
privacy
judicial technology
legal education
ادیب‌نیا، محمد، عظیمیان، عسل، ۱۳۹۵، بررسی قابلیت به‌کارگیری حقوق جزا در ماهیت‌های هوش مصنوعی، کنگره بین‌المللی جامع حقوق ایران، مرکز همایش‌های بین‌المللی توسعه داتیس.
امیریان فارسانی، امین، حسینی، سید محمد، ۱۴۰۲، چالش و مبانی مسئولیت کیفری در ربات‌های با قابلیت هوش مصنوعی، فصلنامه تمدن حقوقی، شماره ۱۸.
بادینی، حسن، شعبانی کندسری، هادی، دادپرور، سجاد، ۱۳۹۱، مسئولیت محض و مصادیق، مجله مطالعات حقوق تطبیقی، دوره ۳، شماره ۱.
پاسبان، محمدرضا، طوسی، عباس، مظاهری، محمدرضا، ۱۴۰۲، به‌کارگیری هوش مصنوعی به عنوان مدیر شرکت‌های تجاری، شماره ۴۴.
تخشید، زهرا، ۱۴۰۰، مقاله مقدمه‌ای در چالش‌های هوش مصنوعی در حوزه مسئولیت مدنی، فصلنامه حقوق خصوصی، شماره ۱.
عطازاده، سعید، انصاری، جلال، ۱۳۹۸، بازپژوهشی مفهوم مسئولیت کیفری هوش مصنوعی، مطالعه موردی خودروهای خودران در حقوق اسلام، ایران، آمریکا و آلمان، فصلنامه پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، شماره ۴.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر، ۱۴۰۰، ترمینولوژی حقوق، تهران، انتشارات گنج.
جعفری، مجتبی، ۱۳۹۵، تأملی در ماهیت و قلمداد و اراده در تحقق مسئولیت کیفری، پژوهش حقوق کیفری، شماره ۱۵.
حکمت‌نیا، محمود، محمدی، مرتضی، واثقی، محسن، ۱۳۹۸، مسئولیت مدنی ناشی از تولید ربات‌های مبتنی بر هوش مصنوعی خودمختار، فصلنامه حقوق اسلامی، شماره ۶۰.
ذاکرنیا، هانیه، ۱۴۰۲، ماهیت و مبنای مسئولیت مدنی ناشی از هوش مصنوعی در حقوق ایران و کشورهای اتحادیه اروپا، حقوق خصوصی.
رجبی، عبدالله، ۱۳۹۸، ضمان در هوش مصنوعی، مطالعات حقوق تطبیقی، شماره ۲.
سازمند، بهاره، ۱۳۹۸، هوش مصنوعی در جهان ۳: جمهوری خلق چین، مطالعات بنیادین حکومتی.
شریفی، محسن، حبیب‌زاده، محمدجعفر، عیسی‌لیی، محمد، فرجی‌ها، محمد، ۱۳۹۲، دگرگونی‌های مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی در ایران، مجله حقوقی دادگستری، شماره ۸۲.
صفایی، حسین، رحیمی حبیب‌الله، ۱۳۹۴، مسئولیت مدنی الزامات خارج از قرارداد، چاپ هشتم، انتشارات سمت.
عبدی، آیدا، ۱۳۹۶، بررسی وضعیت فناوری هوش مصنوعی در ایران و جهان، مرکز پژوهش مجلس شورای اسلامی.
عطازاده، سعید، انصاری، جلال، ۱۳۹۸، بازپژوهشی مفهوم مسئولیت کیفری هوش مصنوعی در حقوق اسلام، ایران، آمریکا و آلمان، فصلنامه پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، سال ششم، شماره ۴.
ملک‌زاده، سارا، ۱۳۹۷، بررسی تطبیقی مسئولیت مدنی ناشی از هوش مصنوعی در نظام حقوقی ایران و کامن‌لا.
میرسعیدی، سید منصور، ۱۳۸۶، مسئولیت کیفری، قلمرو ارکان، جلد ۱، چاپ دوم، تهران، نشر میزان.
ولی‌پور، علی، اسماعیلی، محسن، ۱۴۰۰، امکان‌سنجی مسئولیت مدنی هوش مصنوعی ناشی از ایجاد ضرر در حقوق مدنی، اندیشه حقوقی معاصر، شماره ۳.
هوشیار، کامران، کرمی، جهانگیر، ادیانی، سیدیونس، امین اسکندری، شیوا، ۱۳۹۷، هوش مصنوعی در جهان ۱: فدراسیون روسیه.
یزدانیان، علیرضا، ۱۳۹۶، طرح قاعده مسئولیت مدنی ناشی از اشیا در حقوق ایران و فرانسه، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، دوره ۴۷، شماره ۲.
انصاری، باقر، ۱۳۸۷، حقوق ارتباط جمعی، تهران: سمت.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر، ۱۳۸۸، ترمینولوژی حقوق، جلد ۳، تهران: گنج دانش.
جعفری، علی و محمدرضا رهبرپور، ۱۳۹۶، مسئولیت مدنی نقض حریم خصوصی داده‌ها در فقه امامیه و حقوق موضوعه، پژوهش حقوق خصوصی، ۱۸(۵)، ۷۴–۴۳.
صادقی، حسین، ۱۳۸۸، مسئولیت مدنی واسطه‌ها و تأمین‌کنندگان خدمات ارتباطات، مطالعات حقوق خصوصی.
عبدی‌پور، ابراهیم، ۱۳۹۴، رویکرد نظام‌های حقوقی غربی و اسلامی نسبت به نقض حریم خصوصی اطلاعاتی در شبکه‌های اجتماعی مجازی، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، ۲(۱)، ۱۳۴–۱۰۹.
نجفی، حامد و مهسا مدنی، ۱۳۹۹، مشارکت در نقض اموال فکری در حقوق ایران و آمریکا، تهران: میزان، صص ۴۷۵-۴۷۴.
نعمتی، نبیله و امیر صادقی نشاط، ۱۳۹۶، بررسی مسئولیت مدنی ناشی از نقض امنیت داده در تهدیدات سایبری، پژوهش‌های حفاظتی امنیتی، ۲۳(۶)، ۳۰-۱.
نوروزی، مینا و سیدعلی ربانی موسویان، ۱۴۰۰، مسئولیت مدنی نقض حق بر حریم خصوصی در فضای مجازی از منظر موازین فقهی و حقوقی، فقه و مبانی حقوق اسلامی، ۱۴(۱)، ۲۴۰-۲۲۱.
نوری، محمدعلی و رضا نخجوان، ۱۳۸۳، حقوق حمایت داده‌ها، جلد ۱، تهران: گنج دانش.
آذرنگ، مهدی، ۱۳۹۹، کاربرد هوش مصنوعی در نظام قضایی: چالش‌ها و فرصت‌ها، مجله حقوقی دادگستری، ۱۱۰، صص ۱۵۴-۱۲۹.
پورنجفی، حسین و کاظمی، سعید، ۱۳۹۸، نقش هوش مصنوعی در افزایش کارایی نظام دادرسی کیفری ایران، فصلنامه پژوهش حقوق، صص ۱۷۰-۱۴۳.
حبیبی، مهدی و جعفری، محمدرضا، ۱۴۰۰، چالش‌های حقوقی کاربرد هوش مصنوعی در فرآیند دادرسی: مطالعه تطبیقی نظام‌های حقوقی ایران و آمریکا، مجله مطالعات حقوق تطبیقی، ۷۲، صص ۳۷۴-۳۴۵.
شهیدی، مهدی، ۱۳۹۷، هوش مصنوعی و نظام قضایی: از تئوری تا عمل، انتشارات دانشگاه تهران.
صفایی، سیدحسین و آذرنگ، محمدرضا، ۱۳۹۸، الزامات حقوقی به‌کارگیری هوش مصنوعی در نظام دادرسی ایران، فصلنامه مطالعات، صص ۱۹۷-۱۷۷.
 
منابع انگلیسی
 
Carvalho, D.V., Pereira, E.M., & Cardoso, J.S. (2019). Machine Learning Interpretability: A Survey on Methods and Metrics. MDPI Electronics, Vol. 8.
Cioffi, R., Travaglioni, M., Piscitelli, D., Petrillo, A., & De Felice, F. (2020). Artificial Intelligence and Machine Learning Applications in Smart Production: Progress, Trends, and Directions. Sustainability Journal, Vol. 12.
Delponte, L. (2018). European Artificial Intelligence Leadership, the Path for an Integrated Vision. Policy Department for Economic, Scientific and Quality of Life Policies, Directorate General for Internal Policies.
Giuffrida, I., Lederer, F., & Vermeys, N. (2018). A Legal Perspective on the Trials and Tribulations of AI: How Artificial Intelligence, the Internet of Things, Smart Contracts, and Other Technologies Will Affect the Law. Case Western Reserve Law Review.
General Data Protection Regulation (GDPR).
High Level Expert Group on Artificial Intelligence (2018). Ethics Guidelines for Trustworthy AI. International Telecommunication Union (2019), United Nations Activities on Artificial Intelligence, Geneva.
Larsson, S. & Heintz, F. (2020). Transparency in Artificial Intelligence. Internet Policy Review.Leslie, D. (2019). Understanding Artificial Intelligence Ethics and Safety: A Guide for Responsible Design and Implementation of AI Systems in the Public Sector. The Alan Turing Institute