فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

نقش روش معناشناسی (سمانتیک) در تفسیر تطبیقی تقریبی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد جامعه المصطفی و مدیر گروه مبانی اندیشه اسلامی، واحد گرگان
10.22034/jml.2026.2086514.1629
چکیده
هدف این مقاله تحلیل و بررسی روش معناشناسی و تحلیل و تبیین نقش این روش در تفسیر تطبیقی است. روش این تحقیق تحلیلی- توصیفی که با بررسی و تحلیل روش معناشناسی و هم چنین بررسی و تحلیل تفسیر تطبیقی، تلاش می‌شود که نقش روش معناشناسی در تفسیر تطبیقی تقریبی روشن گردد. طبق یافته‌های این تحقیق، روش معناشناسی (سمانتیک)، روشی است که به معناشناسی و شرح واژگان می‌پردازد؛ اما هدف آن صرفا لغت‌پژوهی یک واژه نیست، بلکه هدف مشخص کردن مؤلفه‌ها و لایه‌های معنایی موجود در واژه‌های مربوطه در یک متن مشخص است. در سمانتیک برای تحقق این هدف، از انواع شیوه‌های زبانی و غیر زبانی دال بر معنا، بهره گرفته می‌شود و طیف معنایی شکل می‌گیرد که در آن، روابط معنایی بین مفاهیم مختلف کشف می‌گردد. از روش سمانتیک، در معناشناسی قرآن، می‌توان بهره گرفت؛ اما تنها به مثابه یک روش و ابزار می توان استفاه کرد. یعنی از روش سمانتیک، تنها به عنوان شرط لازم برای تفسیر و معناشناسی مفاهیم قرآن بکار می‌رود، نه به عنوان شرط کافی و رسیدن به تمام معانی قرآن. سطوح عمیق قرآن و لایه‌های مختلف مفاهیم قرآنی، با روش سمانتیکی قابل دست یافتنی نیست؛ با این روش، تنها لایه و سطحی از مفاهیم قرآنی را که مرتبط با الفاظ هستند، می توان معناشناسی نمود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The role of semantics in approximate comparative interpretation

نویسنده English

kolsum rajabi
Department of Fundamentals of Islamic Thought, almustafa university of gorgan, iran
چکیده English

The purpose of this article is to analyze and study the semantic method and analyze and explain the role of this method in comparative interpretation. The method of this analytical-descriptive research, which attempts to clarify the role of the semantic method in approximate comparative interpretation by studying and analyzing the semantic method and also studying and analyzing comparative interpretation. According to the findings of this research, the semantic method (semantics) is a method that deals with the semantics and explanation of words; but its purpose is not simply to study the word, but rather to identify the semantic components and layers present in the relevant words in a specific text. In semantics, to achieve this goal, a variety of linguistic and non-linguistic methods indicating meaning are used, and a semantic spectrum is formed in which semantic relationships between different concepts are discovered. The semantic method can be used in the semantics of the Quran; but it can only be used as a method and tool. That is, the semantic method is used only as a necessary condition for interpreting and understanding the meanings of the Quranic concepts, not as a sufficient condition for reaching all the meanings of the Quran. The deep levels of the Quran and the different layers of Quranic concepts cannot be reached by the semantic method; with this method, only the layers and surfaces of Quranic concepts that are related to words can be understood.

کلیدواژه‌ها English

Modern methods
comparative interpretation
approximation
semantics method
semantics
1- قرآن کریم.
2- آلوسی، محمود بن عبداالله. (1415 ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظـیم والسـبع المثـانی. بیـروت: دارالکتب العلمیه.
3- احمدی، بابک.(1375). حقیقت و زیبایی، درس‌های فلسفة هنر. تهران: نشر مرکز.
4- احمدی، بابک.(1380). ساختار و تاویل متن. تهران: نشر مرکز.
5- امیرخانی، علی.(1396). معرفت اضطراری در قرون نخستین اسلامی. قم: انتشارات دارالحدیث.
6- ایازی، سید محمد علی. (۱۴۱۴). المفسرون حیاتهم و منهجهم. تهران: وزارت ارشاد.
7- ایزوتسو، توشیهیکو.(1361). خدا و انسان در قرآن، احمد آرام. تهران: شرکت سهامی انتشار.
8- ایزوتسو، توشیهیکو.(1391). مفاهیم اخلاقی-دینی در قرآن مجید، فریدون بدره‌ای. تهران: شرکت سهامی.
9- پالمر، فرانک‌رابرت.(1374). نگاهی تازه به معنی‌شناسی. ترجمه کورش صفوی‌، تهران‌: کتاب ماد.
10- جناتی، محمدابراهیم.(1374). «فقه تطبیقی و پیشگامان آن». تهران: کیهان اندیشه، سال یازدهم، 59.
11- جوادی آملی، عبداالله. (1394). تفسیر تسنیم. قم: اسراء.
12- جوادی آملی، عبدالله.(1382ش). سرچشمه اندیشه، ج3. قم: اسراء.
13- رضایی اصفهانی، محمد علی.(1389). روش شناسی مطالعات تطبیقی در تفسیر قرآن. قم: تحقیقات علوم قرآن و حدیث.
14- سالاری راد، معصومه و رسول رسولی‌پور. (1386). «بررسی و تحلیل کارکرد زبان قرآن از دیدگاه علاّمه طباطبائی». فصلنامة اندیشة نوین، سال سوم. صص 55ـ81.
15- سالوس، علی.( بی تا). دراسة مقارنة فی التفسیر و أصوله. بی‌جا: مکتبة ابن تیمیه.
16- سبحانی، محمد تقی.(بی‌تا). با همکاری شعبان نصرتی و محمد رکّعی، علم و معرفت در قرآن و حدیث، نسخه آماده انتشار در پژوهشکده کلام اهل‌ بیت علیهم السلام وابسته به پژوهشگاه قرآن و حدیث.
17- سعیدی روشن، محمدباقر. ( 1396). «جستاری در معناشناسی شناختی و کارایی آن در خوانش قرآن کریم». مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، سال اول شماره اول، ص63-97.
18- سعیدی روشن، محمدباقر.(1389). منطق تفسیر قرآن، آسیب‌شناسی جریان‌های تفسیری، ج1. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه،
19- سعیدی روشن، محمدباقر.(1391). زبان قرآن و مسائل آن. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و سمت.
20- صفوی، کورش.(۱۳۸۳). درآمدی بر معناشناسی. تهران: سوره مهر (حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی)، چاپ دوم.
21- صفوی، کورش.( ۱۳۷۹). درآمدی بر معناشناسی. تهران: سوره مهر (حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی)، چاپ دوم.
22- طباطبــایی، سید محمدحسین. ( 1393 ق). المیــزان فــی تفســیر القــرآن، ج 3 . بیــروت: مؤسســة الاعلمی للمطبوعات.
23- طباطبائی، محمّدحسین. (1427ق). البیان فی الموافقه بین الحدیث و القرآن. بیروت: دارالتّعارف للمطبوعات.
24- طبرسی، فضل بن حسن.( 1384). مقدمه مجمع البیان. تهران: اسوه.
25- طبری، محمد بن جریر.( 1412ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج3، 5، 6، 10، 30. بیروت: دارالمعرفه.
26- طوسی، محمد بن حسن.( بی تا). التبیان فی تفسیر القرآن. ج1، 3، 5، 6، 10. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
27- عکاشه، محمود.( ۱۴۳۲ق‌). التّحلیل اللّغوی فی ضوء علم الدلاله، قاهره، دار النشر للجامعات،
28- غروی اصفهانی، محمدحسین.(1416 ق). بحوث فی علم الاصول. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
29- فضل الله، محمدحسین.(1419 ق). من وحی القرآن، ج 2 و 3 .لبنان: دارالملاک.
30- قائمی‌نیا، علیرضا.(۱۳۸۹). بیولوژی نص: نشانه‌شناسی و تفسیر قرآن. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
31- قدردان قراملکی، محمّدحسن. (1381). «زبان قرآن از دیدگاه علاّمه طباطبائی». قبسات. شمارة 25. صص 65ـ 78.
32- لاینز، جان.( ۱۳۸۳‌). مقدمه‌ای بر معناشناسی زبان‌شناختی. مترجم: حسین واله. تهران: گام نو
33- محمّدرضایی، محمّد و دیگران. (1393). «علاّمه طباطبائی و زبان نمادین و انشایی در قرآن». دوفصلنامة پژوهشنامه تفسیرو زبان قرآن. سال چهارم، صص 93ـ 115.
34- مطیع، مهدی؛ پاکتچی، احمد؛ نامور مطلق.( 1388). «درآمدی بر استفاده از روش های «معناشناسی» در مطالعات قرآنی»، بهمن، بهار و تابستان - شماره 18 رتبه علمی-پژوهشی (وزارت علوم/ISC
35- موسوی خمینی، سیدروح الله.(1370). آداب الصلاه. تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
36- نجارزادگان، فتح االله.( 1388). بررسی تطبیقی مبانی تفسیرقرآن در دیدگاه فریقین. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
37- نصرتی، شعبان.(۱۳۹۰). معناشناسی علم در قرآن با تأکید بر حوزه‌های معنایی. پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد. قم: دانشکده علوم حدیث دانشگاه قرآن و حدیث.
38- نیکزاد، علی‌اکبر.( 1391). «مطالعات تطبیقی مذاهب، ضرورت‌ها و بایسته‌ها». حبل المتین. پیش شماره اول.