دفاع مشروع بهعنوان یکی از مهمترین اصول در حقوق جزا و فقه اسلامی، اجازه میدهد فردی که مورد تهدید یا تعرض قرار میگیرد، در صورت لزوم از خود دفاع کند. یکی از موارد ویژهای که در این زمینه اهمیت دارد، دفاع در برابر تعرض به «عرض» و «ناموس» است. در فقه اسلامی، «عرض» و «ناموس» بهعنوان مفاهیمی مرتبط با آبرو، شرافت، و حریم خصوصی فرد شناخته میشوند که هرگونه تعرض به آنها نهتنها بهعنوان نقض حقوق فردی، بلکه بهعنوان تهدیدی علیه امنیت اجتماعی نیز تلقی میشود.در قانون مجازات اسلامی ایران، دفاع مشروع بهطور صریح در مواد مختلف قانون پیشبینی شده است، از جمله ماده ۱۵۵ قانون مجازات اسلامی که شرایط استفاده از این دفاع را تعیین میکند. طبق این ماده، فردی که از سوی دیگری مورد تهدید قرار میگیرد، میتواند در صورتی که تعرض به «عرض» و «ناموس» او باشد، از خود دفاع کند و حتی اقدام به استفاده از خشونت نماید. این دفاع مشروع در قالب یک استثناء از قاعده کلی منع استفاده از خشونت، برای حفظ شرافت و امنیت فرد و جامعه است.در فقه اسلامی، اصول مختلفی برای تشخیص مشروعیت دفاع در برابر تعرض به «عرض» و «ناموس» وجود دارد که شامل عدم تجاوز از حد ضرورت، متناسب بودن دفاع با نوع تهدید و رعایت اصول اسلامی در حفظ حریم شخصی است. بهطور خاص، در صورت تجاوز به حریم جنسی فرد یا تهدید به آبروریزی، دفاع مشروع بهعنوان یک حق مشروع و قانونی شناخته میشود.
