فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

ضمانت اجراهای حقوقی نقض تعهدات ناشی از تغییر اقلیم در قراردادهای بلندمدت تجاری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

10.22034/jml.2026.736598
چکیده
تغییرات اقلیمی به عنوان یکی از چالش‌های اساسی قرن بیست و یکم، تأثیرات عمیق و ساختاری بر پایداری قراردادهای تجاری و تعهدات مدنی گذاشته است. پدیده‌های اقلیمی نظیر خشکسالی‌های طولانی، سیل‌های ناگهانی و افزایش دما، اجرای تعهدات قراردادی را با موانع جدی و غیرقابل پیش‌بینی مواجه کرده‌اند. مسئله اصلی این پژوهش، ناکارآمدی نسبی مفاهیم سنتی حقوقی نظیر «قوه قهریه» و مسئولیت مدنی در مواجهه با خطرات اقلیمی نوین و نیاز به بازتعریف این نهادهاست. روش تحقیق در این مقاله، توصیفی-تحلیلی و با رویکردی تطبیقی میان حقوق ایران، اسناد بین‌المللی (اصول UNIDROIT و کنوانسیون بیع بین‌المللی کالا) و نظام‌های حقوقی کشورهای اسلامی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که رویکرد سنتی به قوه قهریه، به دلیل سخت‌گیری در شرط «غیرقابل پیش‌بینی بودن» و «اجتناب‌ناپذیری»، کارایی لازم را در برابر تغییرات تدریجی و تشدیدشده اقلیم ندارد. همچنین، فقدان مکانیزم‌های شفاف برای توزیع مجدد ریسک در مسئولیت مدنی، منجر به بی‌ثباتی در روابط حقوقی می‌شود. این پژوهش با استناد به پژوهش‌های جدید (۱۴۰۳-۱۴۰۴) و اسناد سازمان ملل، پیشنهاد می‌کند که مفاهیم حقوقی باید با در نظر گرفتن «ریسک‌های سیستمیک اقلیمی» بازتعریف شوند و قراردادهای بلندمدت باید شامل سازوکارهای انعطاف‌پذیر و بندهای اختصاصی تغییر اقلیم باشند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 24 خرداد 1405