فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

نقش حقوق بشر در مقابله با کودک‌آزاری و حفاظت از حقوق کودکان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مصطفی عباسی 1
عباس تقوائی 2
طیبه قدرتی سیاهمزگی 1
امیررضا محمودی 3
1 گروه حقوق، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامى، لاهیجان، ایران
2 گروه معارف اسلامى، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامى، لاهیجان، ایران
3 گروه حقوق،واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی،لاهیجان،ایران
10.22034/jml.2026.2092628.1712
چکیده
کودک‌آزاری به‌عنوان یکی از جدی‌ترین نقض‌های حقوق بشر در نظام حقوق بین‌الملل معاصر، پیامدهای گسترده‌ای بر ابعاد جسمی، روانی، اجتماعی و اقتصادی کودکان برجای می‌گذارد و کرامت ذاتی آنان را به‌طور بنیادین مخدوش می‌سازد. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای، به بررسی نقش حقوق بشر در مقابله با کودک‌آزاری و تبیین سازوکارهای بین‌المللی و داخلی حمایت از کودکان می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که اگرچه اسناد مهمی همچون کنوانسیون حقوق کودک 1989، کنوانسیون‌های لاهه چارچوب‌های هنجاری و اجرایی نسبتاً جامعی را برای پیشگیری، جرم‌انگاری و حمایت از کودکان ایجاد کرده‌اند، اما شکاف معناداری میان تعهدات حقوقی دولت‌ها و اجرای عملی این تعهدات همچنان وجود دارد.نتایج همچنین حاکی از آن است که کودک‌آزاری صرفاً یک مسئله کیفری نیست، بلکه پدیده‌ای چندبعدی با پیامدهای بلندمدت بر سلامت روانی و جسمانی، سرمایه انسانی و توسعه اجتماعی جوامع محسوب می‌شود. در این میان، ضعف در نظام‌های گزارش‌دهی، ناکارآمدی هماهنگی نهادی، محدودیت منابع حمایتی و چالش‌های فرهنگی از مهم‌ترین موانع تحقق حمایت مؤثر از کودکان به شمار می‌روند. بر این اساس، مقاله بر ضرورت گذار از رویکرد واکنشی به رویکرد پیشگیرانه و ساختاری در سیاست‌گذاری حقوق کودک تأکید می‌نماید. در نهایت، تقویت همکاری‌های بین‌المللی، توسعه سازوکارهای نظارتی و ارتقای نظام‌های حمایتی چندسطحی به‌عنوان راهکارهای کلیدی برای کاهش و کنترل پدیده کودک‌آزاری پیشنهاد می‌شود.
کلیدواژه‌ها
کودک‌آزاری
حقوق بشر
حقوق کودک
کنوانسیون حقوق کودک
حمایت بین‌المللی
پیشگیری از خشونت
موضوعات

عنوان مقاله English

. The Role of Human Rights in Combating Child Abuse and Protecting Children's Rights

نویسندگان English

mostafa abbasi 1
abbas taghvaee 2
tayebeh ghodrati siyahmazgi 1
amirreza mahmoudi 3
1 Department of Law, La.C., Islamic Azad University, Lahijan, Iran
2 Department of Education, La.C., Islamic Azad University, Lahijan, Iran
3 Department of Law, La.C. Islamic Azad University, Lahijan, Iran
چکیده English

Child abuse, as one of the most serious violations of human rights in the contemporary international legal system, has profound and multidimensional consequences on the physical, psychological, social, and economic well-being of children, fundamentally undermining their inherent human dignity. This study, using a descriptive-analytical approach and based on library research, examines the role of human rights in combating child abuse and analyzes international and domestic mechanisms for the protection of children. The findings indicate that although important instruments such as the 1989 Convention on the Rights of the Child,, and the Hague Conventions have established relatively comprehensive normative and procedural frameworks for prevention, criminalization, and protection, a significant gap still exists between the legal obligations of states and their effective implementation.

The results further show that child abuse is not merely a criminal issue but a complex, multidimensional phenomenon with long-term impacts on mental and physical health, human capital, and the social development of societies. In this regard, weaknesses in reporting systems, inadequate institutional coordination, limited protective resources, and cultural challenges are among the main obstacles to the effective protection of children. Accordingly, the article emphasizes the necessity of shifting from a reactive approach to a preventive and structural approach in child protection policy. Finally, strengthening international cooperation, developing monitoring mechanisms, and enhancing multi-level support systems are proposed as key strategies to reduce and control child abuse.

کلیدواژه‌ها English

Child Abuse
Human Rights
Children’s Rights
Convention on the Rights of the Child
International Protection
Violence Prevention
1.     ابراهیمی، شهرام. (۱۳۹۱). جرم‌شناسی پیشگیری (جلد اول، چاپ دوم). تهران: انتشارات میزان.
 
2.     خلیجیان، پری.، انجم‌شعاع، محمدمهدی.، و امراللهی بیوکی، مژگان. (۱۴۰۵). اقدامات کنشی و واکنشی قوه قضاییه در حمایت از اطفال در معرض خطر، بزه‌دیده و بزهکار. نشریه حقوق و مطالعات سیاسی، 6(2)، 519–538.
 
3.     سیفی، آناهیتا. (۱۳۹۹). کودکان و خشونت خانگی با تأکید بر قانون حمایت از کودکان و نوجوانان مصوب ۱۳۹۹ و اسناد بین‌المللی. مطالعات جنسیت و خانواده، 8(2)، 149–189.
 
4.     شعبانی، مریم. (۱۴۰۰). تحلیل ساختار حقوق کودک در ایران: بررسی مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک بر مبنای پیمان‌نامه جهانی حقوق کودک. تمدن حقوقی، 4(9)، 139–168.
 
5.     شفیعی اردستانی، عباس.، قاسمی، مسعود.، وروایی، اکبر.، و نصرتی، یزدان. (۱۴۰۳). مبانی جرم‌انگاری خشونت خانوادگی علیه اطفال و نوجوانان در پرتو نظام حقوقی ایران و فقه امامیه. فصلنامه فقه جزای تطبیقی، 4(1)، 29–46.
 
6.     صبوری‌پور، مهدی.، و حق‌بین، فائزه. (۱۴۰۲). نوآوری‌ها و چالش‌های قانون حمایت از اطفال و نوجوانان در پیشگیری از کودک‌آزاری. مجله پژوهش‌های حقوقی، 22(53)، 507–538.
 
7.     عابدینی، عبدالله.، و مشکی‌باف، مهدی. (۱۴۰۰). جایگاه مصلحت در کنوانسیون حقوق کودک و قوانین خانواده ایران. پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 8(4)، 183–212. https://doi.org/10.22091/csiw.2021.4635.1625
 
8.     غنی‌زاده بافقی، مریم.، و حسین‌زاده سرشکی، اسماء. (۱۴۰۲). جستاری بر پدیده هرزه‌نگاری و اغفال سایبری کودکان در پرتو آموزه‌های فقه و حقوق ایران. فقه و حقوق خانواده (ندای صادق)، 28(78)، 197–228.
 
9.     مرتضوی، نرگس‌السادات.، و یارالهی، نعمت‌اله. (۱۳۹۴). فراتحلیل رابطه بین تاب‌آوری و سلامت روان. مجله اصول بهداشت روانی، 3، 103–108.
 
10.  میثمی، فاطمه.، آقاجانی رونقی، آیدا.، و شهبازی، آرامش. (۱۳۹۹). بهترین منفعت کودک در حقوق بین‌الملل بشر و حقوق ایران: تأملی در رویه و نظریه. پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 24(2)، 139–162.
 
11.  هدایت، هدیه.، و هدایت، همدم. (۱۳۹۷). جایگاه دادسرا و وظایف خاص دادستان در حمایت از کودکان بزه‌دیده و در معرض خطر. ارائه شده در همایش ملی جهانی‌سازی حقوق کودکان و نوجوانان.
12.   Council of Europe. (2007). Council of Europe Convention on the Protection of Children against Sexual Exploitation and Sexual Abuse (Lanzarote Convention).
 
13.   Council of Europe. (2020). Baseline study on systemic issues affecting the child protection system's response to child sexual exploitation and abuse.
 
14.   Council of Europe. (2022). Strategy for the Rights of the Child (2022–2027). Council of Europe Publishing.
 
15.   Dixon, L., Browne, K. D., & Hamilton-Giachritsis, C. (2009). Patterns of risk and protective factors in the intergenerational cycle of maltreatment. Journal of Family Violence, 24(2), 111–122.
 
16.   Finkelhor, D. (2008). Childhood victimization: Violence, crime, and abuse in the lives of young people. Oxford University Press.
 
17.   Gilbert, R., Widom, C. S., Browne, K., Fergusson, D., Webb, E., & Janson, S. (2009). Burden and consequences of child maltreatment in high-income countries. The Lancet, 373(9657), 68–81. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(08)61706-7
 
18.   Hague Conference on Private International Law. (1996). Convention on Jurisdiction, Applicable Law, Recognition, Enforcement and Co-operation in Respect of Parental Responsibility and Measures for the Protection of Children.
 
19.   Krug, E. G., Dahlberg, L. L., Mercy, J. A., Zwi, A. B., & Lozano, R. (2002). World report on violence and health. World Health Organization.
 
20.   Lansdown, G. (2005). The evolving capacities of the child. Save the Children.
 
21.   Ngoan, N. (2021). Child sexual abuse violence against human dignity of children. International Journal of Research Studies in Education, 10(15), 97–108.
 
22.   Reena. (2021). International framework for the protection of child abuse. International Journal of Creative Research Thoughts, 9(10), 1062–1070.
 
23.   United Nations. (1989). Convention on the Rights of the Child.
 
24.   United Nations Committee on the Rights of the Child. (2011). General comment No. 13.
 
25.   Weston, B. H., & Teerink, M. B. (2005). Rethinking child labor. In B. H. Weston (Ed.), Child labor and human rights (pp. 3–26). Lynne Rienner Publishers.
 
26.   World Health Organization. (2024). Child maltreatment and violence prevention reports.
فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین
دوره 8، شماره 27
تابستان 1405
صفحه 1-20