فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

مطالعه تطبیقی روش‌های جبران خسارت معنوی در نظام حقوقی ایران و افغانستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی جامعة المصطفی العالمیه واحد گرگان
2 مدرس دانشگاه و دادستان گرگان
3 استاده یار گروه حقوق دانشگاه علوم اسلامی رضوی
10.22034/jml.2025.2077203.1554
چکیده
یکی ازموضوعات اساسی و چالش‌برانگیز در حقوق معاصر، مسئله چگونگی جبران خسارت‌های غیرمالی است. با توجه به ماهیت غیرمادی این گونه خسارات، طراحی و پیش‌بینی سازوکارهای کارآمد و قابل‌قبول جهت جبران آن همواره با دشواری‌های نظری و عملی قابل توجهی همراه بوده است. نظام‌های حقوقی ایران و افغانستان نیز از این مسئله مستثنی نبوده و در فرایند تدوین و اجرای سازوکارهای جبران خسارت معنوی با مشکلات و کمبودهای متعددی مواجه‌اند. پژوهش حاضر با رویکردی تطبیقی، به تحلیل و واکاوی روش های موجود جبران خسارت معنوی در این دو نظام حقوقی می‌پردازد و ابعاد مادی و غیرمادی روش‌های جبرانی را مورد بررسی دقیق قرار می‌دهد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که گرچه نظام‌های حقوقی ایران و افغانستان در پذیرش اصل جبران خسارت معنوی شباهت‌های بنیادینی دارند، اما در پیش‌بینی، اجرای سازوکارهای مؤثر و تضمین حقوق زیان‌دیدگان، با چالش‌ها و تفاوت‌های چشمگیری مواجه هستند. این پژوهش در نهایت بر ضرورت بازنگری در قوانین و توسعه رویه‌های مؤثر برای حمایت بهتر از زیان‌دیدگان تأکید می‌ورزد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Comparative Study of Compensation Methods for Moral Damages in the Legal Systems of Iran and Afghanistan

نویسندگان English

, Fazel ahmad Haqani 1
,mahmmod aspanlo 2
mohammad bagher graily, 3
1 PhD student in Criminal Law and Criminology, Al-Mustafa Al-Alamiyah University, Gorgan Branch
2 University lecturer and prosecutor of Gorgan
3 Assistant Professor, Law Department, Razavi University of Islamic Sciences
چکیده English

One of the fundamental and challenging issues in contemporary law is the question of how to compensate for non-pecuniary damages. Given the non-material nature of such damages, designing and establishing efficient and acceptable mechanisms for their compensation has always been accompanied by significant theoretical and practical difficulties. The legal systems of Iran and Afghanistan are no exception to this issue and face numerous problems and shortcomings in the process of developing and implementing mechanisms for compensating moral damages. This research, with a comparative approach, analyzes and examines the existing methods of compensating for moral damages in these two legal systems and meticulously investigates the material and non-material aspects of compensatory methods. The findings of the research indicate that although the legal systems of Iran and Afghanistan share fundamental similarities in accepting the principle of compensating for moral damages, they face significant challenges and differences in predicting and implementing effective mechanisms and guaranteeing the rights of the aggrieved. This study ultimately emphasizes the necessity of revising laws and developing effective procedures to better protect the victims.

کلیدواژه‌ها English

Moral damage
non-pecuniary compensation
compensation methods
Iranian and Afghan legal systems
civil liability
comparative legal studies
1.          اسماعیلی، محسن، 1377،نظریه خسارت، چاپ اول، تهران، انتشارات امیر کبیر.
2.          -اصغری آقمشهدی، فخر الدین، 1382، جبران خسارت معنوی در حقوق ایران، پژوهشنامه
        علوم انسانی و اجتماعی شماره 9 و10
3.          -آفشار، حسن، 1395، مسئولیت مدنی جبران خسارت معنوی در حقوق ایران، تهران،  
       چاپ دوم ،انتشارات مجد.
4.          .امامی، سیدحسین، 1396، حقوق مدنی، تهران، چاپ 24، انتشارات اسلامیه
5.          .احمدی، عبد الله،1387،خسارات مادی قابل مطالبه، تهران، چاپ دوم، انتشارات
        میزان
6.          بشله،ماری نوئل،ژوبل، محمد عثمان، متین، برات علی، ودیگران، 1392، دوره حقوق
        وجایب،کابل، چاپ سوم،انتشارات سعید.
7.          بیگدلو، فرشته 1388، خسارت معنوی ناشی از جرم در فقه وحقوق، پایان نامه ارشد، 
        دانشگاه الزهرا.
8.          .پروین، فرهاد1379، خسارت معنوی در حقوق ایران، چاپ اول، تهران، انتشارات ققنوس.
9.          حاضری، جواد، صفایی، حسین، 1392،کاهش خسارت توسط زیان دیده، تهران، چاپ اول،  
        انتشارات جنگل.
10.      .حاجی عزیز، بیژن، 1391،  روش های جبران خسارت در مسؤلیت مدنی، در فرض تعدد   
        اسباب، فصلنامه حقوق، دوره 42، شماره 1
11.      .حسینی مدرس، مهدی وگلشنی، عصمت، 1392، طریق جبرانی پرداخت خسارت نقض   
        تعهدات قراردادی در انگلستان و .طرح آن در حقوق ایران، دو فصلنامه دانش حقوق مدنی  
          شماره 2
12.      -حسینی نژاد، حسینقلی، 1389، مسؤلیت مدنی، چاپ اولف تهران، انتشارات مجد.
13.      .خالقی، علی، 1395، آیین دادرسی کیفری،جلد اول، چاپ سوم، تهران، انتشارات شهر دانش.
14.     -داراب پور، مهراب،1377،  قاعده مقابله باخسارات، چاپ اول، انتشارات گنج دانش.
15.      -رشنودی، عارف، احمدی، یوسف،1402، بررسی تطبیقی شیوه های جبران خسارت معنوی در  
         نظام حقوقی ایران وانگلستان، تمدن حقوق، دوره 6، شماره 15.
16.      -رحیمی، حبیب الله، 1398، مسؤلیت مدنی ( الزامات خارج از قرارداد)  چاپ پنجم، تهران  
           انتشارات سمت.
17.      ره پیک، حسن،1388، حقوق مسؤلیت مدنی وجبران ها، تهران، چاپ دوم، انتشارات خرسندی،
18.      -زراعت، عباس، حاجی زاده، حمید رضا، متولی جعفر آبادی، یاسر، 1388، قانون آیین دادرسی
        کیفری در نظم حقوق کنونی، چاپ سوم، تهران، انتشارات خط سوم.
19.      -سلطانی نژاد، هدایت الله، 1394، بررسی تطبیقی خسارت معنوی،تهران، چاپ اول، میزان دانش.
20.      سعیده محمودی و احمد مراد خانی،1394،«جبران خسارت معنوی در فقه و حقوق ایران»،  
        فصل نامه مطالعات فقهی و فلسفی، شماره88،
21.      -صفایی،سید حسین،رحیمی، حبیب الله، مسؤلیت مدنی، 1396، تهران چاپ دهم، انتشارات
        سمت.
22.      طبا طبایی حکیم، سید محمد سعید،1427، مسائل معاصر فقه القضائ، نجف اشرف، چاپ دوم،
        دارالهلال،
23.      .-علم ستانکزی، محمد ظریف، 1398، اصول اجراآت ومحاکمات جزائی
24.      .-عمید زنجانی، عباس علی، 1382، موجبات ضمانف تهران، بی چا، نشرمیزان.
25.      قدرتی، فاطمه، 1396،مطالبه خسارت معنوی متوفی، تهران، چاپ اول، انتشارات مجد.
26.      کاتوزیان، ناصر، 1388،فلسفه حقوق، تهران، شرکت سهامی انتشار.
27.      .کاتوزیان، ناصر 1395،مسؤلیت مدنی، تهران، چاپ چهاردم،انتشارات دانشگاه تهران
28.      کاتوزیان، ناصر،13711369، وقایع حقوقیضمان قهری، تهران، چاپ اول، انتشارات شرکت سهامی انتشار.دانشگاه تهران
29.      .محمدی، پژمان، مراد پور شاد، امیر، مبین، حجت،1397، تأثیر قانون آیین دادرسی کیفری
        مصوب 1392، در امکان مطالبه خسارت معنوی وعدم نفع درنظام حقوقی ایران، فصلنامه  
        پژهش های حقوق خصوصی شماره 24
30.      مراد زاده، حسن، و رضوی، فهیمه سادات، 1395،شیوه های جبران خسارت معنوی در زندگی    مشترک زوجین، دو فصلنامه فقه وحقوق خانواده شماره 64.
31.      محمدی 1398:احمد مسعود، جبران خسارت  معنوی در نظام حقوقی ایران وافغانستان، رساله کارشناسی ارشد،
32.      نقیبی، سید ابو القاسم، 1396،نظریه جبران مالی خسارت معنوی در حقوق اسلامی، مجله
        مطالعات اسلامی، شماره 76
33.      .یوسفی، علی، 1397اصل جبران کامل خسارت در حقوق مسؤلیت مدنی،تهران چاپ اول،
         انتشارات جنگل.
34.      نیک دوستی، مجتبی، امیریان فارسانی، امین،1397، آثار حقوقی وکیفری خسارت معنوی
         ناشی از جرم،(مطالعه تطبیقی)، تهران، چاپ اول، انشتارات مجد.
 
35.      هدایتی محبوب، ابو الفضل واسدی، محمد حسن، 1398،نقدی بر ماده 14 قانون آیین دادرسی  
         کیفری،فصلنامه پژوهش حقوق خصوصی، شماره 26.
قوانین
1.          . قانون مدنی مدنی ایران مصوب 1339
2.          قانون مجازات اسلامی ایران مصوب 1392
3.          قانون آیین دادرسی کیفری ایران مصوب 1392
4.          قانون اساسی ایران مصوب   13
5.          .قانون دریایی ایران مصوب 1343
6.          قانون بیمه مصوب 1396
7.          قانون آیین دادرسی ایران مصوب 1379
8.          قانون مدنی افغانستان مصوب 1355
9.          کود جزای افغانستان مصوب 1396
10.      قانون اجراآت جزای مصوب  1392
11.      قانون اساسی افغانستان مصوب 1382
 
 
 
 
 
 
 
·  قانون مدنی افغانستان، مصوب ۱۳۵۵، ماده ۷۷۴، ریاست تقنین وزارت عدلیه جمهوری اسلامی افغانستان. ↩
·  همان، ماده ۱۱۱. ↩
1.     کود جزای افغانستان، مصوب ۱۳۹۶، ماده ۱۴ بند (۲)، ریاست تقنین وزارت عدلیه جمهوری اسلامی افغانستان. ↩
2.     همان، ماده ۱۳۴. ↩
3.     قانون آیین دادرسی کیفری افغانستان، مصوب ۱۳۹۲، ماده ۶، ریاست تقنین وزارت عدلیه جمهوری اسلامی افغانستان. ↩
1.          عبداللهی، احمد. (۱۴۰۰). جبران خسارت معنوی در حقوق افغانستان. مجله حقوق و علوم سیاسی دانشگاه کابل، شماره ۴۵، ص ۲۷۵.
 
·  حسینی‌نژاد، علی. خسارت معنوی در حقوق ایران. تهران: انتشارات مجد، ۱۳۸۹.
·  اصغری آقمشهدی، سیدمحمد. مسئولیت مدنی در حقوق ایران. تهران: نشر میزان، ۱۳۸۲.
·  رهامی، سید محمود. مسئولیت مدنی و خسارت معنوی. تهران: نشر میزان، ۱۳۹۰.
·  اهدیتی محبوب، محمد و اسدی، سیدرضا. حقوق جزا و آیین دادرسی کیفری. تهران: نشر جنگل، ۱۳۸۹.
·  عبداللهی احمد. بررسی تطبیقی مسئولیت مدنی در افغانستان. کابل: انتشارات پوهنتون، ۱۴۰۰.
·  امامی، سیدحسن. حقوق مدنی (مسئولیت مدنی). تهران: انتشارات اسلامیه، چاپ جدید ۱۳۹۷.
 
·  ناصر کاتوزیان، قواعد عمومی مسئولیت مدنی، جلد ۱ (شرکت سهامی انتشار ۱۴۰۰) ص ۲۱۶. ↩
·  قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی ۱۳۷۹، ماده ۴۸ بند ۹. ↩
·  قانون مدنی افغانستان، وزارت عدلیه، ماده ۱۹۷۳. ↩
·  قانون اجراآت مدنی افغانستان، مصوب ۱۳۶۹، ماده ۶۳. ↩
·  ناصر کاتوزیان (پیشین) ص ۲۲۱. ↩
·  وزارت عدلیه افغانستان، رهنمای حقوقی محاکم افغانستان، جلد دوم (انتشارات وزارت عدلیه) ص ۴۸.
فتاحی صمد نجفی فتاحی، «جبران مادی خسارت معنوی در نظام حقوقی ایران»، مجله کانون وکلا، شماره 811 و 811، زمستان
8919. ص 810.
سعیده محمودی و احمد مراد خانی،«جبران خسارت معنوی در فقه و حقوق ایران»، فصل نامه مطالعات فقهی و فلسفی، شماره88، تابسان، 1394: