فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

مسئولیت مدنی ناشی از تصمیم‌گیری خودکار در پلتفرم‌های واسط خصوصی؛ مطالعه تطبیقی حقوق ایران و اتحادیه اروپا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه آزاد اسلامی
2 دانشگاه بین المللی شیراز
10.22034/jml.2026.2096627.1751
چکیده
گسترش پلتفرم‌های واسط خصوصی، مانند بازارگاه‌های اینترنتی، شبکه‌های اجتماعی، سکوهای حمل‌ونقل، خدمات مالی و سامانه‌های استخدامی، موجب شده است تصمیم‌هایی چون رتبه‌بندی کاربران، انسداد حساب، حذف محتوا، پذیرش یا رد درخواست، تعیین قیمت، تشخیص تقلب و پیشنهاد کالا یا خدمت، به‌وسیله سامانه‌های خودکار یا هوش مصنوعی اتخاذ شود. این تصمیم‌ها در مواردی موجب ورود خسارت مالی، لطمه به شهرت، تبعیض، نقض حریم خصوصی یا محرومیت از دسترسی به خدمات می‌شوند. مسئله اصلی آن است که در صورت ورود زیان، مسئولیت متوجه چه شخصی است: توسعه‌دهنده سامانه، بهره‌بردار پلتفرم، ارائه‌دهنده داده، کاربر یا خود پلتفرم به‌عنوان واسطه؟این مقاله با رویکردی تحلیلی ـ تطبیقی، مبانی مسئولیت مدنی پلتفرم‌های واسط خصوصی را بررسی می‌کند و با تفکیک مسئولیت قراردادی، قهری، ناشی از فعل اشخاص، مسئولیت حرفه‌ای و مسئولیت ناشی از نقض الزامات قانونی، معیارهای انتساب خسارت را تبیین می‌نماید. فرض اصلی مقاله آن است که صرف خودکار بودن تصمیم، موجب مسئولیت مطلق پلتفرم نیست؛ بلکه نقش واقعی پلتفرم، میزان کنترل و نظارت، قابلیت پیش‌بینی زیان، اطلاع از خطر، نقض تعهدات مراقبتی و امکان مداخله انسانی در تعیین مسئولیت مؤثر است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Civil Liability Arising from Automated Decision-Making on Private Intermediary Platforms: A Comparative Study of Iranian and European Union Law

نویسندگان English

DARYOUSH AMIN 1
SHABNAM MOJTAHEDI 2
Erfan Noorisatari 1
1 Islamic Azad University
2 Shiraz International University
چکیده English

گسترش پلتفرم‌های واسط خصوصی، مانند بازارگاه‌های اینترنتی، شبکه‌های اجتماعی، سکوهای حمل‌ونقل، خدمات مالی و سامانه‌های استخدامی، موجب شده است تصمیم‌هایی چون رتبه‌بندی کاربران، انسداد حساب، حذف محتوا، پذیرش یا رد درخواست، تعیین قیمت، تشخیص تقلب و پیشنهاد کالا یا خدمت، به‌وسیله سامانه‌های خودکار یا هوش مصنوعی اتخاذ شود. این تصمیم‌ها در مواردی موجب ورود خسارت مالی، لطمه به شهرت، تبعیض، نقض حریم خصوصی یا محرومیت از دسترسی به خدمات می‌شوند. مسئله اصلی آن است که در صورت ورود زیان، مسئولیت متوجه چه شخصی است: توسعه‌دهنده سامانه، بهره‌بردار پلتفرم، ارائه‌دهنده داده، کاربر یا خود پلتفرم به‌عنوان واسطه؟این مقاله با رویکردی تحلیلی ـ تطبیقی، مبانی مسئولیت مدنی پلتفرم‌های واسط خصوصی را بررسی می‌کند و با تفکیک مسئولیت قراردادی، قهری، ناشی از فعل اشخاص، مسئولیت حرفه‌ای و مسئولیت ناشی از نقض الزامات قانونی، معیارهای انتساب خسارت را تبیین می‌نماید. فرض اصلی مقاله آن است که صرف خودکار بودن تصمیم، موجب مسئولیت مطلق پلتفرم نیست؛ بلکه نقش واقعی پلتفرم، میزان کنترل و نظارت، قابلیت پیش‌بینی زیان، اطلاع از خطر، نقض تعهدات مراقبتی و امکان مداخله انسانی در تعیین مسئولیت مؤثر است.

کلیدواژه‌ها English

Automated decision-making
artificial intelligence
civil liability
private intermediary platform
digital platform
causation
algorithmic discrimination
EU Digital Services Act

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 16 مرداد 1405