فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

تفسیر و تکمیل قرارداد: دو فرآیند مستقل یا یک فرآیند واحد؟ مطالعه تطبیقی در حقوق ایران و فرانسه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکده علوم انسانی و حقوق، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.
2 استادیار، دانشکده علوم انسانی و حقوق، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.
10.22034/jml.2026.741287
چکیده
تعیین محتوای الزام‌آور قرارداد، به‌ویژه در موارد ابهام، اجمال، سکوت یا نقص قرارداد، همواره از مهم‌ترین چالش‌های حقوق قراردادها بوده است. این پژوهش با رویکردی تطبیقی، جایگاه تفسیر و تکمیل قرارداد را در فرآیند تعیین محتوای رابطه قراردادی در حقوق ایران و فرانسه بررسی می‌کند. پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و مطالعه کتابخانه‌ای، مقررات قانونی و دیدگاه‌های دکترین دو نظام را تحلیل کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که اگرچه در اندیشه حقوقی و سطح آموزشی، میان تفسیر و تکمیل قرارداد از حیث مبانی و ابزارهای حقوقی تفاوت وجود دارد، در مقام اجرا، هر دو در امتداد یکدیگر عمل کرده و میان آن‌ها پیوستگی کارکردی برقرار است. همچنین، اختلاف دیدگاه‌های موجود، بیش از آنکه ناظر به آثار عملی این دو نهاد باشد، از تفاوت در شیوه تبیین نظری آن‌ها ناشی می‌شود. بر این اساس، رابطه میان تفسیر و تکمیل قرارداد باید در پرتو سازوکار تعیین محتوای الزام‌آور قرارداد تحلیل شود؛ فرآیندی که از کشف مفاد قرارداد آغاز شده و در صورت لزوم، با بهره‌گیری از منابع تکمیلی، به تعیین آثار حقوقی آن می‌انجامد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Interpretation and Completion of Contract:Two Distinct Processes or a Unified One?A Comparative Study in Iranian and French Law.

نویسندگان English

hassan Javadi Rezi 1
- Hasan Paktinat 2
Mohammad Jafari Fesharaki 2
1 PhD student in Private Law, Faculty of Humanities and Law, Isfahan (Khorasgan) Branch, Islamic Azad University, Isfahan, Iran.
2 ), Faculty of Humanities and Law, Isfahan Branch(Khorasgan), Islamic Azad University, Isfahan, Iran
چکیده English

Determining the binding content of contracts has long presented a major challenge in contract law, particularly where contractual terms are ambiguous, incomplete, silent, or otherwise insufficient to resolve a dispute. Adopting a comparative perspective, this article examines the relationship between contract interpretation and contract completion in determining the content of contractual relations under Iranian and French law. The research employs a descriptive–analytical methodology based on library research and examines the relevant statutory provisions and legal doctrines in both jurisdictions. The findings show that, although legal scholarship and legal education distinguish interpretation and contract completion in terms of their conceptual foundations and legal tools, they operate in practice as functionally interconnected stages within a single process. The comparative analysis further demonstrates that doctrinal divergences arise primarily from differences in the theoretical formulation of these concepts rather than from differences in their practical operation. Accordingly, the relationship between interpretation and contract completion should be understood within the broader process of determining the binding content of the contract—a process that begins with identifying the meaning of the contractual terms and, where necessary, continues through recourse to supplementary sources to determine the legal effects of the contractual relationship.

کلیدواژه‌ها English

Contractual obligation
Contractual custom
Common intention
Supplementary rules
Contractual content
الف- فارسی
1- انصاری، علی، (1384)، حسن نیت در حقوق فرانسه و ایران(رساله دکتری)، دانشگاه شهید بهشتی.
2- بهرامی، بهرام، (1390)، بایسته‌های تفسیر قوانین و قراردادها، چاپ سوم، نگاه بینه.
3- حاجی‌پور، مرتضی، (1390)، نقش حسن نیت در قرارداد، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 41، شماره 4.
4- رجبی، عبداله و سید‌احمدی سجادی، سید‌علی (1403)، تکمیل مفاد قرارداد، فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی، دوره 28، شماره 2.
5- رحیمی، رضا و دیگران، (1395)، نقش عرف لفظی در تفسیر قرارداد در حقوق موضوعه با رویکرد فقهی، دو‌فصلنامه دانش حقوق مدنی، سال 6، شماره 2.
6- سرخه، عبدالله، (1401)، بررسی جایگاه حقوقی تفسیر مفاد و مندرجات قرارداد بین طرفین با استناد به قانون، عرف و متن قرارداد، فصلنامه علمی-حقوقی قانون‌یار، دوره 6، شماره 21.
7- شفائی، محمدرضا، (1376)، بررسی تطبیقی نظریه تغییر اوضاع و احوال در قراردادها، چاپ اول، ققنوس.
8- شهابی، مهدی، (1394)، قرارداد به‌مثابه قانون طبیعی؛ تأملی در مبنای اعتبار مفاد قرارداد در نظام حقوق قراردادهای ایران و فرانسه، مجله مطالعات حقوق تطبیقی، دوره 6، شماره 2.
9- شهیدی، مهدی، (1394)، حقوق مدنی، تشکیل قراردادها و تعهدات، جلد اول، چاپ یازدهم، مجد.
10- شهیدی، مهدی، (1400)، حقوق مدنی، اصول قراردادها و تعهدات، جلد دوم، چاپ نهم، مجد.
11- شهیدی، مهدی، (1401)، حقوق مدنی، شروط ضمن عقد، جلد چهارم، چاپ نهم، مجد.
12- شهیدی، مهدی، (1393)، حقوق مدنی 3، تعهدات، چاپ هجدهم، مجد.
13- شیروی، عبدالحسین، (1393)، داوری تجاری بین‌المللی، چاپ چهارم، سمت.
14- صاحبی، مهدی، (1376)، تفسیر قراردادها در حقوق خصوصی، چاپ اول، ققنوس.
15- صفایی، سیدحسین، (1393)، قواعد عمومی قراردادها، جلد دوم، چاپ بیستم، میزان.
16- قاسم‌زاده، سید‌مرتضی، (1376)، حل اختلافات قراردادی، مجله دیدگاه‌های حقوقی، شماره 5.
17- قشقایی، حسین، (1378)، شیوه تفسیر قراردادهای خصوصی، چاپ اول، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
18- کاتوزیان، ناصر، (1388)، قواعد عمومی قراردادها، جلد اول، چاپ هشتم، شرکت سهامی انتشار.
19- کاتوزیان، ناصر، (1391)، قواعد عمومی قراردادها، جلد سوم، چاپ هفتم، شرکت سهامی انتشار.
20- کاتوزیان، ناصر، (1398)، مقدمه علم حقوق، چاپ نهم، گنج دانش.
21- نوری، محمدعلی، (1403)، قانون مدنی فرانسه، چاپ سوم، گنج دانش.
ب- فرانسوی
22- Benabent, Alain, (2016), Des Obligations, Volome 1, 15 edition, L.G.D.J.
23- Carbonnier, Jean, (1998), Les Obligations, Tome 4, 21 edition, Universitaires De France.
24- Flour, Jacques and the others, (2014), Les Obligations, 16 edition, Dalloz.
25- Ghestin, Jacques, (1990), La notion de contrat, In. Recuil Dalloz, n° 23, pp. 147-156.
26- Ghestin, Jacques, (1993), Traité de droit civil, La formation du contrat, 3 edition, L.G.D.J.
27- Marty, Gabriel and Raynaud, Pierre, (1988), civ Les Obligations, Volome 1, Sirey.
28- Terré, François and the others, (2019), Les obligations, 12 edition, Dalloz.
 

مقالات آماده انتشار، اصلاح شده برای چاپ
انتشار آنلاین از 17 شهریور 1405