1
دانشجوی کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه حکیم سبزواری
2
استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه حکیم سبزواری
10.22034/jml.2026.741551
چکیده
ظهور فناوری بلاکچین و توسعه سازوکارهای حکمرانی غیرمتمرکز، زمینه شکلگیری نهادهای نوینی تحت عنوان «سازمانهای خودگردان غیرمتمرکز» (Decentralized Autonomous Organizations: DAOs) را فراهم ساخته است. این سازمانها از طریق قراردادهای هوشمند و بدون نیاز به ساختارهای مدیریتی متمرکز اداره میشوند و تصمیمات آنها عمدتاً بر مبنای رأیگیری مبتنی بر توکن و اجرای خودکار قواعد از پیش برنامهریزیشده اتخاذ میگردد. گسترش کاربرد DAOها در حوزههای مالی غیرمتمرکز، سرمایهگذاری جمعی، مدیریت پروتکلهای بلاکچینی و حکمرانی دیجیتال، پرسشهای مهمی را درباره وضعیت حقوقی و امکان شناسایی شخصیت حقوقی آنها در نظامهای حقوقی مختلف مطرح کرده است. در نظام حقوقی ایران نیز با وجود توسعه تدریجی فناوریهای مبتنی بر بلاکچین، هنوز چارچوب قانونی مشخصی برای شناسایی و تنظیم فعالیت DAOها وجود ندارد. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهرهگیری از مطالعه تطبیقی، به بررسی امکان شناسایی شخصیت حقوقی DAOها در حقوق ایران میپردازد. در این راستا، ابتدا ماهیت فنی و حقوقی DAO و نسبت آن با مفاهیم سنتی شخصیت حقوقی، شرکت تجاری و قرارداد بررسی میشود. سپس الگوهای تقنینی منتخب، از جمله قانون Wyoming DAO LLC در ایالات متحده، رویکرد اتحادیه اروپا، سوئیس و سنگاپور مورد مطالعه قرار میگیرد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که اگرچه DAOها با برخی عناصر سنتی اشخاص حقوقی، از جمله تمرکز مدیریتی و قابلیت انتساب اراده حقوقی، تفاوتهای بنیادین دارند، اما ظرفیتهای موجود در حقوق خصوصی ایران، بهویژه اصل آزادی قراردادها، نهاد شخصیت حقوقی و قواعد شرکتهای تجاری، امکان شناسایی تدریجی و مشروط آنها را فراهم میآورد. همچنین نتایج پژوهش حاکی از آن است که مناسبترین رویکرد برای حقوق ایران، بهرهگیری از الگوی شناسایی غیرمستقیم DAO از طریق نهادهای حقوقی موجود و سپس تدوین مقررات اختصاصی در حوزه حکمرانی غیرمتمرکز است.
احمدی نژاد, سید مهدی, و خاتمی, سید جواد. (1405). بررسی فقهی–حقوقی شناسایی سازمانهای خودگردان غیر متمرکز (DAO) در نظام حقوقی ایران با مطالعه تطبیقی الگوهای جهانی. (e741551). فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین, (), e741551 https://doi.org/10.22034/jml.2026.741551
MLA
احمدی نژاد, سید مهدی, و خاتمی, سید جواد. "بررسی فقهی–حقوقی شناسایی سازمانهای خودگردان غیر متمرکز (DAO) در نظام حقوقی ایران با مطالعه تطبیقی الگوهای جهانی" .e741551 , فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین, , 1405, e741551. doi: 10.22034/jml.2026.741551
HARVARD
احمدی نژاد سید مهدی, خاتمی سید جواد. (1405). 'بررسی فقهی–حقوقی شناسایی سازمانهای خودگردان غیر متمرکز (DAO) در نظام حقوقی ایران با مطالعه تطبیقی الگوهای جهانی', فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین, (), e741551. doi: 10.22034/jml.2026.741551
CHICAGO
سید مهدی احمدی نژاد و سید جواد خاتمی, "بررسی فقهی–حقوقی شناسایی سازمانهای خودگردان غیر متمرکز (DAO) در نظام حقوقی ایران با مطالعه تطبیقی الگوهای جهانی," فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین, (1405): e741551, doi: 10.22034/jml.2026.741551
VANCOUVER
احمدی نژاد سید مهدی, خاتمی سید جواد. بررسی فقهی–حقوقی شناسایی سازمانهای خودگردان غیر متمرکز (DAO) در نظام حقوقی ایران با مطالعه تطبیقی الگوهای جهانی. فقه و حقوق نوین. 1405;():e741551. doi: 10.22034/jml.2026.741551
