فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

جایگاه دلار در نظم حقوقی پولی بین‌المللی تحلیلی بر ابعاد حقوق بین‌الملل، حاکمیت پولی، تحریم‌های اقتصادی و تحول نظام مالی جهانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه پیام نور استان تهران ، ایران
2 پژوهشگر دکتری حقوق عمومی ، قاضی دادگستری و مدرس دانشگاه
3 استادیار حقوق بین الملل دانشگاه جیهان، سلیمانیه ، کردستان ،عراق
10.22034/jml.2026.2104771.1775
چکیده
چکیده:

دلار آمریکا طی هشت دهه گذشته، جایگاهی فراتر از یک پول ملی یافته و به مهم‌ترین ارز ذخیره، مبادله و تسویه در نظام اقتصادی بین‌المللی تبدیل شده است. این جایگاه، علاوه بر آثار اقتصادی، پیامدهای گسترده‌ای در حوزه حقوق بین‌الملل، حاکمیت دولت‌ها، روابط بین‌الملل، تجارت جهانی، مسئولیت بین‌المللی، تحریم‌های اقتصادی و امنیت بین‌المللی به همراه داشته است. امروزه بخش عمده‌ای از تجارت جهانی، ذخایر ارزی بانک‌های مرکزی، بازارهای مالی و مبادلات بین‌المللی بر پایه دلار انجام می‌شود و همین امر موجب شده است که این ارز به یکی از مؤلفه‌های اصلی ساختار نظم حقوقی و اقتصادی جهانی تبدیل شود.

این پژوهش با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، اسناد بین‌المللی، معاهدات، رویه قضایی، گزارش‌های سازمان‌های بین‌المللی و نظریات حقوقی، جایگاه دلار را از منظر حقوق بین‌الملل عمومی، حقوق بین‌الملل اقتصادی و حقوق سازمان‌های بین‌المللی بررسی می‌کند. مقاله ضمن تحلیل مبانی حقوقی نظام پولی بین‌المللی، نقش نهادهایی مانند صندوق بین‌المللی پول، بانک جهانی و سازمان تجارت جهانی را در تثبیت یا تحول این نظام مطالعه کرده و آثار حقوقی استفاده از دلار در اعمال تحریم‌های اقتصادی، صلاحیت فراسرزمینی، حاکمیت پولی دولت‌ها، عدالت اقتصادی و حق توسعه را مورد ارزیابی قرار می‌دهد.

همچنین روندهای نوظهور همچون دلارزدایی، گسترش استفاده از ارزهای ملی، توسعه ارزهای دیجیتال بانک‌های مرکزی، افزایش نقش اقتصادهای نوظهور و تحول ساختار نظم مالی جهانی از منظر حقوق بین‌الملل تحلیل می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که استمرار نقش مسلط دلار، اگرچه در افزایش ثبات نسبی نظام مالی بین‌المللی مؤثر بوده است، اما هم‌زمان چالش‌های مهمی در زمینه برابری حاکمیتی دولت‌ها، استقلال اقتصادی، مشروعیت تحریم‌های یک‌جانبه و عدالت پولی جهانی ایجاد کرده است. از این‌رو، آینده حقوق بین‌الملل پولی نیازمند اصلاحات نهادی، تقویت چندجانبه‌گرایی و بازنگری در قواعد حاکم بر نظام پولی جهانی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

‏The Legal Status of the U.S. Dollar in the International Monetary Order ‏An Analysis of International Law, Monetary Sovereignty, Economic Sanctions, and the Transformation of the Global Financial System

نویسندگان English

Seyed Kayhan Asadi 1
Fatemeh Emami 2
Ibad Ruhi 3
1 Payame Noor University (PNU), Tehran Province, Iran
2 PhD Researcher in Public Law, Judge, and University Lecturer
3 Assistant Professor of International Law, Cihan University, Sulaymaniyah, Kurdistan Region, Iraq
چکیده English

‏Abstract

‏For more than eight decades, the United States dollar has evolved beyond its role as a national currency to become the dominant reserve, settlement, and transaction currency within the international monetary system. This privileged position has generated significant legal consequences extending beyond economics into international law, state sovereignty, global governance, international trade, economic sanctions, and international security.

‏This study adopts a descriptive-analytical methodology based on international legal instruments, treaties, judicial decisions, institutional reports, and contemporary legal scholarship to examine the legal status of the U.S. dollar within international law. The article analyzes the legal foundations of the international monetary system, the institutional roles of the International Monetary Fund, the World Bank, and the World Trade Organization, and evaluates the legal implications of dollar dominance for monetary sovereignty, extraterritorial jurisdiction, economic sanctions, sustainable development, and international responsibility.

‏Furthermore, the research explores emerging developments including de-dollarization, the increasing use of national currencies, central bank digital currencies (CBDCs), the rise of emerging economies, and the transformation of the international financial order.

‏The study concludes that although the dollar has contributed to relative stability in the global financial architecture, its dominant position simultaneously raises serious legal challenges concerning sovereign equality, economic independence, the legitimacy of unilateral sanctions, and international monetary justice. Accordingly, the future development of international monetary law requires institutional reforms, strengthened multilateralism, and a more equitable international monetary framework.

کلیدواژه‌ها English

&rlm
International Law
International Economic Law
United States Dollar
International Monetary System
Monetary Sovereignty
Economic Sanctions
International Monetary Fund
World Bank
Global Financial Order
Monetary Justice

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 08 مهر 1405