فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

بررسی فقهی–حقوقی شناسایی سازمان‌های خودگردان غیرمتمرکز (DAO) در نظام حقوقی ایران با مطالعه تطبیقی الگوهای جهانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه حکیم سبزوار/سبزوار/ایران
2 دانشگاه حکیم سبزواری/ سبزوار/ ایران
10.22034/jml.2026.2091681.1703
چکیده
ظهور فناوری بلاکچین و توسعه سازوکارهای حکمرانی غیرمتمرکز، زمینه شکل‌گیری نهادهای نوینی تحت عنوان «سازمان‌های خودگردان غیرمتمرکز» (Decentralized Autonomous Organizations: DAOs) را فراهم ساخته است. این سازمان‌ها از طریق قراردادهای هوشمند و بدون نیاز به ساختارهای مدیریتی متمرکز اداره می‌شوند و تصمیمات آن‌ها عمدتاً بر مبنای رأی‌گیری مبتنی بر توکن و اجرای خودکار قواعد از پیش برنامه‌ریزی‌شده اتخاذ می‌گردد. گسترش کاربرد DAOها در حوزه‌های مالی غیرمتمرکز، سرمایه‌گذاری جمعی، مدیریت پروتکل‌های بلاکچینی و حکمرانی دیجیتال، پرسش‌های مهمی را درباره وضعیت حقوقی و امکان شناسایی شخصیت حقوقی آن‌ها در نظام‌های حقوقی مختلف مطرح کرده است. در نظام حقوقی ایران نیز با وجود توسعه تدریجی فناوری‌های مبتنی بر بلاکچین، هنوز چارچوب قانونی مشخصی برای شناسایی و تنظیم فعالیت DAOها وجود ندارد.

پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از مطالعه تطبیقی، به بررسی امکان شناسایی شخصیت حقوقی DAOها در حقوق ایران می‌پردازد. در این راستا، ابتدا ماهیت فنی و حقوقی DAO و نسبت آن با مفاهیم سنتی شخصیت حقوقی، شرکت تجاری و قرارداد بررسی می‌شود. سپس الگوهای تقنینی منتخب، از جمله قانون Wyoming DAO LLC در ایالات متحده، رویکرد اتحادیه اروپا، سوئیس و سنگاپور مورد مطالعه قرار می‌گیرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه DAOها با برخی عناصر سنتی اشخاص حقوقی، از جمله تمرکز مدیریتی و قابلیت انتساب اراده حقوقی، تفاوت‌های بنیادین دارند، اما ظرفیت‌های موجود در حقوق خصوصی ایران، به‌ویژه اصل آزادی قراردادها، نهاد شخصیت حقوقی و قواعد شرکت‌های تجاری، امکان شناسایی تدریجی و مشروط آن‌ها را فراهم می‌آورد. همچنین نتایج پژوهش حاکی از آن است که مناسب‌ترین رویکرد برای حقوق ایران، بهره‌گیری از الگوی شناسایی غیرمستقیم DAO از طریق نهادهای حقوقی موجود و سپس تدوین مقررات اختصاصی در حوزه حکمرانی غیرمتمرکز است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Jurisprudential–Legal Analysis of the Recognition of Decentralized Autonomous Organizations (DAOs) within Iran’s Legal Framework: A Comparative Study of International Models

نویسندگان English

Mahdi Ahmadinezhad 1
javad khatami 2
1 Hakim Sabzevari university/sabzevar/iran
2 hakim sabzevari univercity/sabzevar/iran
چکیده English

قبلی بعدی 











This study employs a descriptive–analytical methodology and a comparative approach to examine the possibility of recognizing the legal personality of DAOs under Iranian law. To this end, the technical and legal nature of DAOs and their relationship with traditional concepts such as legal personality, commercial companies, and contracts are first analyzed. Subsequently, selected legislative models, including the Wyoming DAO LLC Act in the United States, as well as the approaches adopted by the European Union, Switzerland, and Singapore, are examined. The findings indicate that although DAOs differ fundamentally from traditional legal entities in certain respects—particularly regarding centralized management and the attribution of legal will—they can nonetheless be accommodated within the existing capacities of Iranian private law. In particular, the principles of freedom of contract, legal personality, and the rules governing commercial companies provide a basis for their gradual and conditional recognition. Furthermore, the study concludes that the most appropriate approach for the Iranian legal system is the indirect recognition of DAOs through existing legal institutions, followed by the development of specialized regulations tailored to decentralized governance structures.

کلیدواژه‌ها English

Decentralized Autonomous Organizations (DAOs)
Legal Personality
Blockchain
Smart Contracts
Commercial Law
Technology Law
Decentralized Governance.   قبلی بعدی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 26 مهر 1405