فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

مسئولیت مدنی نهاد ناظر بر بازار بیمه در قبال حمایت از حقوق بیمه‌گذاران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکترا حقوق خصوصی
10.22034/jml.2026.2110378.1811
چکیده
نهاد ناظر بر بازار بیمه در حقوق ایران، به‌ویژه بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران، نقشی بنیادین در تنظیم‌گری، نظارت و حمایت از حقوق بیمه‌گذاران دارد. هدف این پژوهش، بررسی مبانی، حدود و آثار مسئولیت مدنی نهاد ناظر بیمه در قبال قصور یا ترک فعل در انجام وظایف نظارتی و حمایتی نسبت به بیمه‌گذاران است. روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعه منابع کتابخانه‌ای، قوانین و مقررات بیمه‌ای، و منابع علمی مرتبط است. سؤال اصلی این است که آیا و در چه شرایطی نهاد ناظر بازار بیمه در برابر بیمه‌گذاران، در صورت عدم ایفای وظایف قانونی، مسئولیت مدنی دارد؟ نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که با توجه به هدف حمایتی قانون تأسیس بیمه مرکزی، وظایف نظارتی مقرر در ماده 5 آن قانون، و نیز مفاد آیین‌نامه حمایت از حقوق بیمه‌گذاران، امکان شناسایی مسئولیت مدنی نهاد ناظر در فرض تقصیر، ترک نظارت مؤثر، یا نقض تکالیف قانونی وجود دارد؛ هرچند تحقق این مسئولیت، منوط به احراز تقصیر، ورود ضرر، رابطه سببیت و قابلیت انتساب زیان به قصور نهاد ناظر است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Civil Liability of the Insurance Market Supervisory Body Regarding the Protection of Policyholders' Rights

نویسنده English

mohamad hasan jabari
PhD Student in Private Law
چکیده English

In the Iranian legal system, the insurance market regulatory body—specifically the Central Insurance of the Islamic Republic of Iran—plays a fundamental role in regulation, supervision, and the protection of policyholders' rights. This research examines the foundations, scope, and implications of the civil liability of the insurance regulatory body in cases of negligence or failure to act (omission) regarding its supervisory and protective duties toward policyholders. The study employs a descriptive-analytical methodology, drawing upon library research, insurance laws and regulations, and relevant scholarly literature. The central question is whether, and under what conditions, the insurance market regulatory body incurs civil liability toward policyholders if it fails to fulfill its statutory duties. The findings indicate that, given the protective objective of the *Law on the Establishment of the Central Insurance*, the supervisory duties stipulated in Article 5 of that Law, and the provisions of the *Regulation on the Protection of Policyholders' Rights*, it is possible to establish the civil liability of the regulatory body in instances of fault, failure to exercise effective supervision, or breach of statutory obligations. However, the realization of such liability is contingent upon establishing fault, the occurrence of damage, a causal link, and the attributability of the loss to the regulatory body's negligence or omission.

کلیدواژه‌ها English

Central Insurance
civil liability
policyholders
insurance supervision
1.    بابایی، ایرج. حقوق بیمه. تهران: سمت، 1390.
2.    جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1388). ترمینولوژی حقوق (مدخل‌های مرتبط با بیمه/نظارت/مسئولیت).
3.    رحیمی، حبیب‌الله. مسئولیت مدنی نهادهای عمومی. تهران: جنگل، 1391.
4.    شهیدی، مهدی، الزامات خارج از قرارداد و مسئولیت مدنی، تهران: مجد، 1388.
5.    شهیدی، مهدی، آثار قراردادها و تعهدات ، تهران: مجد، 1392، صص 214-217.
6.    شهیدی، مهدی. تعهدات و آثار قراردادها. تهران: مجد، 1386.
7.    صفایی، سیدحسین؛ رحیمی، حبیب‌الله. مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد). تهران: سمت، 1395.
8.    صفایی، سیدحسین؛ رحیمی، حبیب‌الله. مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد). تهران: سمت، 1395.
9.    کاتوزیان، ناصر. الزامات خارج از قرارداد: ضمان قهری. تهران: دانشگاه تهران، 1386.
10.                    کاتوزیان، ناصر. بیمه مسئولیت مدنی. تهران: گنج دانش / دانشگاه تهران، 1387، صص 32-35، 55-58، 92-101.
11.                    نیاکان، لیلی، «بررسی و آسیب‌شناسی مقررات حاکم بر شکل‌گیری و فعالیت نهادهای تنظیم‌گر و ناظر بیمه‌ای در ایران»، پژوهشکده بیمه

Ø   قوانین

·       قانون تأسیس بیمه مرکزی ایران و بیمه‌گری، مصوب 1350/03/30، مجلس شورای ملی.
·       آیین‌نامه شماره 71 حمایت از حقوق بیمه‌گذاران، بیمه‌شدگان و صاحبان حقوق آنها، مصوب 1391، شورای عالی بیمه / بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران.