فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

حقوق جزای بین‌الملل و تهدیدات جدید هوش مصنوعی: راهکارها و رویکردها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
هدیه افروزی 1
هایده شیرزادراجعونی 2
امیررضا محمودی 3
1 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق کیفری و جرم‌شناسی ، واحد لاهیجان ،دانشگاه آزاد اسلامی،لاهیجان،ایران.
2 دانشجوی کارشناسی ارشدحقوق کیفری وجرم‌شناسی،واحدلاهیجان،دانشگاه آزاداسلامی،لاهیجان،ایران.
3 استادیار گروه حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان، گروه حقوق، واحد لاهیجان، لاهیجان،ایران.
10.22034/jml.2025.2067106.1492
چکیده
در دهه‌های اخیر، ظهور هوش مصنوعی (AI) تحولات چشمگیری در عرصه‌های گوناگون حقوقی، به‌ویژه حقوق جزای بین‌الملل، به‌وجود آورده است. این فناوری نوین و پیچیده با برخورداری از قابلیت‌هایی همچون پیش‌بینی جرائم، تحلیل دقیق الگوهای رفتاری، و تسهیل فرآیند تصمیم‌گیری قضایی، ظرفیت آن را دارد که روندهای قضایی و قانونی را به‌طور قابل‌توجهی بهینه و کارآمد سازد. با این حال، ورود گسترده هوش مصنوعی به نظام عدالت کیفری، با چالش‌ها و تهدیدهایی جدی نسبت به اصول بنیادین حقوق بشر و عدالت همراه است؛ از جمله تبعیض‌های نژادی و اجتماعی، نقض گسترده حریم خصوصی، و ابهام جدی در تعیین دقیق مسئولیت کیفری. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی و انتقادی، به بررسی تهدیدات نوظهور ناشی از کاربرد هوش مصنوعی در بستر حقوق جزای بین‌الملل پرداخته و راهکارهایی مؤثر برای مواجهه با این چالش‌ها ارائه می‌دهد. در پایان نیز، نویسنده پیشنهادهایی عملی و اجرایی جهت تدوین چارچوب‌های قانونی نوین به‌منظور تضمین عدالت، ارتقای شفافیت و صیانت از حقوق بنیادین انسان در عصر فناوری هوشمند و تحول‌گرا مطرح می‌سازد.
کلیدواژه‌ها
هوش مصنوعی
حقوق جزای بین‌الملل
مسئولیت کیفری
عدالت کیفری
تبعیض الگوریتمی
موضوعات

عنوان مقاله English

International Criminal Law and New Threats of Artificial Intelligence: Solutions and Approaches

نویسندگان English

Hedieh Afroozi 1
Hayedeh Shirzadrajeuni 2
Amirreza Mahmoodi 3
1 Master's student in Criminal Law and Criminology, Lahijan Branch, Islamic Azad University, Lahijan, Iran.
2 Master's student in Criminal Law and Criminology, Lahijan Branch, Islamic Azad University, Lahijan, Iran.
3 Assistant Professor, Law Department, Islamic Azad University, Lahijan Branch, Law Department, Lahijan Branch, Lahijan, Iran.
چکیده English

In recent decades, the emergence of artificial intelligence (AI) has brought about significant changes in various legal fields, especially international criminal law. This new and sophisticated technology, with capabilities such as crime prediction, accurate analysis of behavioral patterns, and facilitation of the judicial decision-making process, has the potential to significantly optimize and streamline judicial and legal processes. However, the widespread introduction of AI into the criminal justice system is accompanied by serious challenges and threats to the fundamental principles of human rights and justice; including racial and social discrimination, widespread violations of privacy, and serious ambiguity in the precise determination of criminal liability. The present article, with an analytical and critical approach, examines the emerging threats arising from the application of AI in the context of international criminal law and offers effective solutions to face these challenges. Finally, the author presents practical and executive suggestions for developing new legal frameworks to ensure justice, promote transparency, and protect fundamental human rights in the era of smart and transformative technology.

کلیدواژه‌ها English

Artificial Intelligence
International Criminal Law
Criminal Liability
Criminal Justice
Algorithmic Discrimination
1.    عباسی کلیمانی، عاطفه. (۱۴۰۲). نقش هوش مصنوعی در پیشگیری از جرم. سخنرانی علمی، دانشگاه امام صادق (ع)، پردیس خواهران. https://isuw.ac.ir/file/download/news/1669449921-.pdf
2.    پور قصاب امیری، علی، و علوی‌تبار، مجید. (۱۴۰۳). آسیب‌پذیری حقوق بشر از کاربردهای هوش مصنوعی. فصلنامه علمی پژوهشی نی نودرآموزش وپرورش، ۵(۲)، ۲۰۱–۲۱۰. https://esjournal.ir/fa/paper.php?pid=214
3.    طلیات، سید محمدحسین. (۲۰۲۲). توسعه یک شبکه باور بیزی برای ارزیابی ریسک تصادف خودروهای متصل و خودران در محیط‌های شهری: یک سنتز جامعه‌شناختی-فنی (رساله دکتری، دانشکده علوم اجتماعی، مدرسه کسب‌وکار ساوتهمپتون، دانشگاه ساوتهمپتون، انگلستان). https://eprints.soton.ac.uk/472451/1/Thesis.pdf
4.    کینگستون، جی. کی. سی. (نویسنده)، صلح‌چی، سارا، و بیگلربیگی، کیان (مترجمان). (۱۴۰۲). هوش مصنوعی و مسئولیت قانونی. تمدن حقوقی، ۶(۱۸)، ۱۰۳–۱۲۰. https://www.pzhfars.ir/article_191091.html
5.    صوفی، سارا، و صالح‌نژاد بهرستاقی، صابر. (۱۴۰۲). تأثیر هوش مصنوعی در ارتکاب جرایم سایبری. مجله مطالعات حقوق، ۱۱(۵۱)، ۱–۱۸. https://jlawst.ir/article-1-1069-en.pdf
6.    بینا، مرتضی، و حبیبی، مسعود. (۱۴۰۲). مطالعه بین‌رشته‌ای بیم‌ها و امیدها: خطر سوگیری هوش مصنوعی در حوزه حقوق. وب‌سایت فردای اقتصاد. https://www.fardayeeghtesad.com/news/28290
7.    سوشینا، تاتیانا، و سوبنین، آندری. (نویسندگان)، صادقی، سالار. (مترجم). (۱۴۰۲). هوش مصنوعی در نظام عدالت کیفری: روندها و احتمالات پیشرو. تمدن حقوقی، ۶(۱۸)، ۹۱–۱۰۲. https://www.pzhfars.ir/article_191090.html
8.    کاوه، محمدهادی، و بارانی، محمد. (۱۴۰۳). مسؤولیت کیفری هوش مصنوعی در حقوق کیفری ایران با نگاهی به قوانین اتحادیه اروپا. فصلنامه فقه جزای تطبیقی، ۴(۳)، ۵۱–۶۱. https://www.jccj.ir/article_201974.html
9.    مصطفوی اردبیلی، سید محمدمهدی، تقی‌زاده انصاری، مصطفی، و رحمتی‌فر، سمانه. (۱۴۰۱). کارکردها و بایسته‌های هوش مصنوعی از منظر دادرسی منصفانه. دوفصلنامه علمی حقوق فناوری‌های نوین، ۳(۶)، ۴۷–۶۰. https://doi.org/10.22133/MTLJ.2022.360802.1121
10.                    مشرفیان، محمدرضا. (۱۴۰۴). ترجمه کنوانسیون چارچوب شورای اروپا در مورد هوش مصنوعی و حقوق بشر، دموکراسی و حاکمیت قانون. مجله حقوقی بین‌المللی، دوره ۴۲(شماره ۷۷)، ۱۳۸–۱۴۳. https://www.cilamag.ir/article_723523_1b80213646532b83e783ea00346940c0.pdf
11.                    بیگی، جمال، و اقبالی، زهرا. (۱۴۰۲). جایگاه هوش مصنوعی و چالش‌های حقوق بشری آن در ارتباطات بین‌المللی. نشریه مدیریت فرهنگ و توسعه اقتصادی، ص. ۳۲. بازیابی از https://doi.org/10.52547/rcmde.1.2.32
12.                    حسینی، الهه سادات؛ واحدیاریجان، یونس؛ و یزدانی، سمانه. (۱۴۰۳). چالش‌های هوش مصنوعی و مبانی مسئولیت مدنی آن در فقه. پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست، ۶(۵)، ۱–۲۰. https://doi.org/10.61838/csjlp.6.5.1
13.                     شیخوند، محمدصادق؛ کردعلیوند، روح‌الدین؛ مینایی، بهروز؛ آشوری، محمد؛ و مهدوی ثابت، محمدعلی. (۱۴۰۲). هوش مصنوعی و صدور احکام کیفری؛ تصمیم‌سازی یا تصمیم‌گیری؟ فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی، ۲۷(۴)، ۱۳۸–۱۶۷. https://clr.modares.ac.ir/article-20-72285-fa.html
14.                     مکی، اکرم‌السادات؛ مکی، زهراالسادات؛ کشکولیان، اسماعیل. (1403). بررسی مسئولیت ناشی از اعمال هوش مصنوعی در نظام حقوقی ایران. نشریه علمی فقه، حقوق و علوم جزا، 8(32)، 71–79. بازیابی شده از https://www.magiran.com/paper/2799036
15.                    انصاری مهیاری، علیرضا، خلیلی سامانی، کیمیا، پوالدیان، مهناز، & احمدی، ملینا. (۱۴۰۲). راه‌کارهای مبارزه با جرایم سایبری از دیدگاه حقوق بین‌الملل. نشریه علمی مطالعات نوین علوم انسانی در جهان، ۴(۴)، ۲۳۵–۲۴۹. بازیابی شده از https://hujournal.ir/fa/paper.php?pid=213
16.                    نعمتی، محمد؛ گلچین‌راد، عارفه؛ صادقیان لمراسکی، نگار. (2025). جرائم اقتصادی هوش مصنوعی: تهدیدها و راهکارها. دومین کنفرانس ملی چالش‌های نوظهور حقوق کیفری در فضای سایبری. دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد. بازیابی از :https://civilica.com/doc/1789238
17.                    ذاکری‌نیا، حانیه. (2025). جایگاه مسئولیت مدنی در حقوق کیفری ایران (با تأکید بر قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲). همایش بین‌المللی حقوق تطبیقی و نوآوری‌های قانونی. دانشگاه تهران. بازیابی از: https://clicl.ut.ac.ir/articles?_action=article&au=79566&_au=حانیه+ذاکری+نیا
18.                    رضوی‌فرد، بهزاد، و موسوی، سید نعمت‌الله. (۱۳۹۶). مسئولیت کیفری در فضای سایبر در حقوق ایران. فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، ۵(۱۶)، ۵۱–۸۳. https://jclr.atu.ac.ir/article_6753.html
19.                    اسدپور، فرشته، پهلوان‌زاده، عباس، و خندانی، پدرام. (۱۴۰۲). تأثیر تحولات حقوقی هوش مصنوعی در حوزه حقوقی مالکیت فکری. تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، ۱۹(۴)، ۱۳۱–۱۴۷. https://www.magiran.com/p2701996
20.                    Binns, R. (2018). Algorithmic accountability and public reason. Philosophy & Technology, 31, 543–556. https://doi.org/10.1007/s13347-017-0263-5
21.  Angwin, J., Larson, J., Mattu, S., & Kirchner, L. (2016, May 23). Machine bias. ProPublica. https://www.propublica.org/article/machine-bias-risk-assessments-in-criminal-sentencing
22.  Zarsky, T. Z. (2016). The trouble with algorithmic decisions: An analytic road map to examine efficiency and fairness in automated and opaque decision making. Science, Technology, & Human Values, 41(1), 118–132. https://doi.org/10.1177/0162243915605575
23.  Jouini, E. (2016). Algorithmic bias: Sources and solutions. Journal of Ethics and Information Technology, 18(2), 123–135. https://doi.org/10.1007/s10676-016-9395-2
24.  Garvie, C., Bedoya, A., & Frankle, J. (2016). The perpetual line-up: Unregulated police face recognition in America. Georgetown Law Center on Privacy & Technology. https://www.perpetuallineup.org/
25.  Angwin, J., Larson, J., Mattu, S., & Kirchner, L. (2016, May 23). *Machine bias: There’s software used across the country to predict future criminals. And it’s biased against Blacks*. ProPublica. https://www.propublica.org/article/machine-bias-risk-assessments-in-criminal-sentencing
26.  Raji, I. D., Gebru, T., Mitchell, M., Buolamwini, J., Lee, J., & Denton, E. (2020). Saving face: Investigating the ethical concerns of facial recognition auditing. In Proceedings of the AAAI/ACM Conference on AI, Ethics, and Society (pp. 145–151). Association for Computing Machinery. https://doi.org/10.1145/3375627.3375820
27.  Miazi, M. A. N. (2023). Interplay of legal frameworks and artificial intelligence (AI): A global perspective. Law and Policy Review, 2(2), 1–25. https://doi.org/10.32350/lpr.22.01
28.  Sartor, Giovanni, & Lagioia, Francesca. (2020). The impact of the General Data Protection Regulation (GDPR) on artificial intelligence (pp. II–III). European Parliamentary Research Service, Panel for the Future of Science and Technology (STOA). https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2020/641530/EPRS_STU(2020)641530_EN.pdf
29.  Kurdistan TV. (2023). Chin bozorgtarin system-e nezarati-ye jahan ra darad [China has the world’s largest surveillance system]. Retrieved from https://kurdistantv.net/fa/news/199314
30.  Eurojust & eu-LISA. (2022). Artificial intelligence supporting cross-border cooperation in criminal justice (pp. 6–8). European Union Agency for Criminal Justice Cooperation & European Union Agency for the Operational Management of Large-Scale IT Systems in the Area of Freedom, Security and Justice. https://www.eurojust.europa.eu/sites/default/files/assets/artificial-intelligence-cross-border-cooperation-criminal-justice-report.pdf
31.  Gray, Charlotte, Zhong, Han, Imperial, Joseph Marvin, McKinlay, Jack, & Cremen, Eoin. (2023). Promoting global cooperation on AI regulation: ART-AI submission to the Global Digital Compact (Supplementary Report) (pp. 4–7). University of Bath. https://www.un.org/digital-emerging-technologies/sites/www.un.org.techenvoy/files/GDC-submission_ART-AI_University-of-Bath.pdf