فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

پژوهشی در «الزام‌آوری شرط ضمن عقد جایز» در فقه امامیه و حقوق موضوعه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه الهیات دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
2 دانش آموخته کارشناس ارشد الهیات دانشگاه یاسوج
3 دانشیار گروه الهیات دانشگاه یاسوج
10.22034/jml.2023.1999788.1255
چکیده
یکی از اقسام شروط که در مورد لازم الوفاء بودن یا نبودن آن در میان فقها اختلاف نظر شدید وجود دارد، شروط ضمن عقد جایز می‌باشد. سه دیدگاه عمده در این خصوص بین فقهاء وجود دارد: الف: بطلان شرط. ب: عدم لزوم شرط ضمن عقد جایز. ج: لازم الوفاء بودن شرط ضمن عقد جایز. مشهور فقها این‌گونه شروط را لازم‌الوفاء نمی-دانند، چون بر این باورند که شرط، در لزوم و جواز تابع عقد است، بدین معنا که اگر عقد لازم باشد، شرط ضمن آن نیز لازم و اگر عقد جایز باشد، شرط ضمن آن نیز جایز است، لذا عموم ادله وفای به شروط از جمله «المؤمنون عند شروطهم» شامل این دسته از شروط نمی‌شود. هر کدام از این گروه‌ها برای اثبات نظریه خود به ادله‌ای استناد کرده-اند که پس از بررسی و نقد به نظر می‌رسد نظریه گروه دوم به حقیقت نزدیک‌تر باشد. در خصوص لزوم شرط ضمن عقد جایز به نظر می‌رسد اگر قصد مشترک دو طرف در راستای ایجاد التزام باشد و در قالب ماده 10 قانون مدنی و به دور از هرگونه تشریفات باشد، هیچ تفاوتی نبوده که این خواست ضمن عقد لازم بیان شود یا در عقد جایز و این دیدگاه همسو با نظر فقیهانی است که با لزوم وفای به شروط ابتدائی موافقت کرده‌اند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A research on "binding a condition in a permissible contract" in Imamiyyah jurisprudence and subject law

نویسندگان English

abolfazl alishahi 1
dd dd 2
cc cc 3
1 farhangian univercity
2 yasouj
3 yasouj
چکیده English

One of the types of conditions that there is a strong disagreement among jurists about whether or not it is necessary to fulfill them, are the conditions included in the contract. There are three main views in this regard among the jurists: A: invalidity of the condition. B: The necessity of a condition in a permissible contract. C: It is permissible to fulfill the condition of the contract. Famous jurists do not consider such conditions to be fulfilled, because they believe that the condition is subject to the contract in its necessity and permissibility, which means that if the contract is necessary, the accompanying condition is also necessary, and if the contract is permissible, the accompanying condition It is also permissible, therefore, the general proofs of compliance with the conditions, such as "Al-Mu'minun when they are on their terms", are not included in this category of conditions. Each of these groups have cited evidence to prove their
Side panels

کلیدواژه‌ها English

A condition in a contract
a necessary contract
a permissible contract
the necessity of a condition
1. ابن ادریس حلی، محمد بن منصور، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1410ق.
2. ابن براج، عبد العزیز، المهذب، چاپ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1406ق.
3. ابن زهره، حمزه بن علی، غنیه النزوع الی علم الاصول و الفروع، چاپ اول، قم: مؤسسه امام صادق علیه السلام، 1417ق.
4. ابن فارس، ابو الحسین، معجم مقائیس اللغه، چاپ سوم، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1404ق.
5. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، چاپ دوم، بیروت: دارالفکر للطباعه و النشر و التوزیع- دار صار، 1414ق.
6. اردبیلی، احمد، مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان، چاپ هشتم، تحقیق مجتبی عراقی و علی پناه اشتهاردی و حسین یزدی اصفهانی، قم: موسسه نشر الاسلاکی، 1403 ق.
7. امامی، حسن (بی­تا). حقوق مدنی، چاپ دوم، تهران، انتشارات اسلامیه، 1358ش.
8. امیری قائم مقامی، عبدالمجید،  کلیات حقوق تعهدات و وقایع حقوقی، ج 2، تهران: نشر میزان، 1385ش.
9. انصاری، مرتضی بن محمد، مکاسب المحرمه و البیع و الخیارات، ج1، چاپ هشتم، قم: نشر دارالحکمه، 1415ق.
10. باقری اصل، حیدر، «جریان خیار در عقود جایز»، سال1، شماره 6، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، بهار و تابستان، 1391ش.
11. بجنوردی، حسن بن آقا بزرگ، القواعد الفقهیه، چاپ سوم، قم: نشر الهادی، 1419ق.
12. بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناظره فی أحکام العتره الطاهره، چاپ بیستم، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1405ق.
13. پناهی، مهدی، «بررسی شرط وکالت و شرط عدم عزل وکیل ضمن عقد خارج لازم»، شماره 8، مجله پژوهش ملل، مرداد 1395ش.
14. پیله ور، مرضیه، بررسی شرط وکالت زوجه در طلاق، شماره 11، تهران، فصلنامه فقه و تاریخ تمدن، 1386ش.
جعفر زاده، عسگر، شرط؛ اقسام و احکامش، شماره 1، تهران، ماهنامه کانون، 1376ش.
15. جعفری لنگرودی، محمد جعفر، ترمینولوژی حقوق، چاپ شانزدهم، تهران: گنج دانش، 1385ش.
16. جعفری مجد، محمد و پگاه علی آبادی، شرط لزوم در عقود اذنی با تاکید بر عقد مضاربه، شماره 77و 78، دیدگاه­های حقوقی قضایی، بهار و تابستان 1396.
17. حائری، علی بن محمد، ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل، چاپ نهم، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام، 1418ق.
18. حکیم، محسن، مستمسک العروه الوثقی، چاپ دوازدهم، قم: مؤسسه دار التفسیر، 1416ق.
19. خمینی، روح الله، کتاب البیع، چاپ پنجم، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی قدس سره، 1368ش.
20. همو، (بی­تا). تحریرالوسیله، چاپ سوم، قم: مؤسسه مطبوعات دار العلم، 1367ش.
21. خوانساری، احمد بن یوسف، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، چاپ سوم، قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1405ق.
22. خویی، ابوالقاسم. موسوعهّ الإمام الخوئی، چاپ سوم، قم: مؤسسه إحیاء آثار الإمام الخوئی ره، 1418ق.
23. همو، (بی­تا). چاپ اول، مصباح الفقاهه، موسسه بی­نا، 1409ق.
24. رشیدی، محمد، «ماهیت حق فسخ در عقود جایز با محوریت عقد وکالت»، شماره 9، مجله پژوهش و مطالعات علوم اسلامی، 1399 ش.
25. ره پیک، حسن، حقوق مدنی (حقوق قراردادها)، چاپ اول، انتشارات خرسندی، 1387ش.
26. سبحانی تبریزی، جعفر، نظام المضاربه فی الشریعه الإسلامیه الغراء، چاپ اول، قم: مؤسسه امام صادق علیه السلام، 1416ق.
27. سبزواری، عبد الأعلی، مهذب الأحکام فی بیان مسائل الحلال و الحرام، چاپ هفدهم، قم: مؤسسه المنار، دفتر حضرت آیت الله، 1413ق.
28. شهید اول، محمد بن مکی (بی­تا). القواعد و الفوائد، چاپ اول، قم: کتابفروشی مفید، 1308ش.
29. شهید ثانی، زین الدین بن علی، الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه (المحشی- کلانتر)، چاپ اول،  قم: کتابفروشی داوری، 1410ق.
30. شهید ثانی، زین الدین بن علی، مسالک الأفهام الی تنقیح شرایع الاسلام، چاپ سوم، قم: مؤسسه المعارف الإسلامیه، 1413ق.
31. شهیدی، مهدی، حقوق مدنی، عقود معین (بیع، معاوضه، اجاره، قرض، صلح). چاپ هجدهم، تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد، 1391ش.
32. طاهری، حبیب الله، حقوق مدنی، چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1418ق.
33. طباطبایی حکیم، سید محسن،  مستمسک العروه الوثقی، چاپ دهم، بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1391ش.
34. طوسی، محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الامامیه، چاپ دوم، تهران: مکتبه المرتضویه الإحیاء الآثار الجعفریه، 1387ش.
35. علامه حلی، حسن بن یوسف، مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1413ق.
36. همو، تذکره الفقهاء، چاپ هفدهم،  قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام، 1414ق.
37. عاملی، حسن، «تبعیت شرط از عقد در لزوم و جواز»، شماره 15و16، قم: فصلنامه علمى پژوهشى متین، 1381ش.
38. فشارکی، محمد بن قاسم، الرسائل الفشارکیه، چاپ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1413 ق.
39. قبولی درافشان، محمد مهدی، و محمد هادی قبولی درافشان، «بررسی لزوم یا عدم لزوم شرایط اساسی صحت قراردادها در مورد شروط ضمن عقد»، دانش حقوق مدنی، دوره 1، شماره1، 1391ش.
40. قراملکی، علی مظهر و جواد ابراهیمی و ابراهیم ابراهیمی، «عوامل مؤثر در تعیین مقتضای عقد»،  آموزه های فقه مدنی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی- شماره 9 بهار و تابستان، 1391ش.
41. کاتوزیان، ناصر (1394). دوره مقدماتی حقوق مدنی- اعمال حقوقی، قرارداد- ایقاع، چاپ چهاردهم، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1394ش.
42. همو،  قواعد عمومی قراردادها، جلد 3، چاپ هشتم، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1392ش.
43. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی تهران: شماره پنجم، دارالحدیث، 1407ق.
44. محقق سبزواری، محمد باقر بن محمد، کفایه الأحکام، چاپ هفدهم، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1423ق.
45. محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد فی شرح القواعد، چاپ هشتم، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام، 1414ق.
46. مراغی، میر عبد الفتاح (1417). العناوین الفقهیه، چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1417ق.
47. مقدس اردبیلی، احمد بن محمد (1403). مجمع الفائده و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان، چاپ هشتم، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1403ق.
48. نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، جلد 26، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1404ق.
49. نراقی، احمد بن محمد، عوائد الایام فی بیان قواعد الاحکام و مهمات مسائل الحلال و الحرام، چاپ اول، قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1417ق.