فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

بررسی و تحلیل اشتراط قبول وصی در وصیت عهدی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه معارف اسلامی، واحدقم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.
10.22034/jml.2025.2075882.1544
چکیده
هدف از این پژوهش آن است که اشتراط قبول وصی در وصیت عهدی را از منظر فقه امامیه مورد بررسی و تحلیل قرار دهد. این پژوهش با روش مطالعات کتابخانه‌ای و به شیوه توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است که با مراجعه به ادله و متون فقهی اطلاعات لازم به دست آمده و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. پرسش اصلی پژوهش حاضر آن است «آیا قبول وصی شرط در انعقاد وصیت عهدی است؟» مطابق نظر مشهور فقهای امامیّه وصیت عهدی یک نوع ایقاع معلّق بر فوت موصی است و بدون اراده وصی تحقق می یابد و حتی با جهل او به وصایت برای وی ایجاد تعهّد می کند و صرفاً هرگاه قبل از فوت موصی از وصایت آگاه شود، می تواند در صورت عدم توانایی یا عدم تمایل اعلام رد نماید؛ البته این حکم خلاف قاعده، یعنی ایجاد التزام و تعهّد برای وصی بدون پذیرش وی و حتی با جهل وی به وصایت، از موارد نادری است که مقرّر شده است؛ زیرا این حکم برخلاف اصل حاکمیت اراده و اصل آزادی عقود و ایقاعات می باشد. در وصیّت تملیکی که به موجب آن موصی مالی را به دیگری به عنوان موصی له تملیک می کند و در واقع احسان مطلق به موصی له است، قبول وی را لازم دانسته اند و جای بسی تعجب است که فقهاء در وصایت که برای وصی ایجاد تعهّد و التزام می شود، قبول وی را شرط نمی دانند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Study and analysis of the conditions for accepting the will in a testamentary will

نویسندگان English

seyedamir skavatian
hosein andalib
گروه معارف اسلامی، واحدقم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.
چکیده English

The purpose of this research is to examine and analyze the conditions for the acceptance of the executor in a testamentary will from the perspective of Imami jurisprudence. This research was conducted using the method of library studies and a descriptive-analytical approach, in which the necessary information was obtained and analyzed by referring to evidence and jurisprudential texts.The main question of the present study is "Is the acceptance of the executor a condition for concluding a covenant will?" According to the famous opinion of the Imamiyyah jurists, a covenant will is a type of iqā' pending upon the death of the testator and is realized without the will of the testator and creates a commitment for him even if he is ignorant of the will. Only if the testator becomes aware of the will before his death, can he declare his refusal in case of inability or unwillingness.Of course, this irregular ruling, i.e. creating an obligation and commitment for the executor without her acceptance and even with her ignorance of the will, is one of the rare cases that has been determined, because this ruling is contrary to the principle of the sovereignty of the will and the principle of freedom of contracts and agreements.

کلیدواژه‌ها English

Will
covenantal will
offer
acceptance
testament
قرآن کریم
1-انصاری، مرتضی، رسالة فی الوصایا، کنگره جهانی شیخ اعظم، قم، 1415.
2-................، المکاسب المحرمة (البیع)، انتشارات باقری، قم، 1415.
3-ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، دار الفکر للطباعۀ و النشر و التوزیع – دارصادر، بیروت، بی تا.
4-ابن بابویه، محمد بن علی، المقنع، موسسة الامام الهادی (ع)، قم، ١٣٤٨ق.
5-.............................، فقه الرضا (ع)، مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، قم، ١٤٠٦ق.
6-.............................،من لا یحضره الفقیه، جامعة المدرسین، قم، ١٤٠٤ ق.
7-اصفهانى، ابو الحسن، وسیلة النجاة، چاپ اول، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره، قم، 1422.
8-بحرانى، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، چاپ اول، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، 1415 ق.
9-بحر العلوم، محمد بن محمد تقى، بلغة الفقیه، چاپ چهارم، منشورات مکتبة الصادق، تهران، 1413 ق.
10-راوندی، مرتضی، تاریخ اجتماعی ایران از آغاز تا عصر حاضر، چاپ سوم، امیر کبیر، تهران، 1341.
11-دینوری، احمد،اخبار الطوال، چاپ اول، دار الاحیاء، قاهره، 1960.
12-حرّ عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، چاپ اول، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم، 1419 ق.
13-حسینی عاملى، جواد بن محمد، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العالّمة، چاپ اول، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، بی تا.
14-حکیم طباطبایی، محسن، منهاج الصالحین، دار التعارف للمطبوعات، بیروت، 1410ق.
15-حسینى روحانى قمّى، صادق، فقه الصادق علیه السلام ، چاپ اول، دار الکتاب مدرسه امام صادق علیه السلام، قم، 1412. ق
16-حلّی، نجم الدین جعفر بن حسن، شرائع اإلسلام فی مسائل الحلال و الحرام، مؤسسه اسماعیلیان، قم، 1408ق.
17-...................................، نکت النهایة، چاپ اول، انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، 1412 ق.
18-...................................، المختصر النافع فی فقه اإلمامیة، چاپ ششم، مؤسسة المطبوعات الدینیة، قم، 1418 ه ق.
19-...................................، قواعد الاحکام فی معرفة الحلال و الحرام، چاپ اول، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، 1413 ق.
20-حلّی، حسن بن یوسف بن مطهر اسدی، إرشاد األذهان إلى أحکام الایمان، چاپ اول، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1411.ق  
21-.........................................................، مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة، چاپ دوم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، 1413 ق.
 22-.........................................................، قواعد األحکام فی معرفة الحلال و الحرام، چاپ اول، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، 1413ق
 23-..........................................................، تذکرة الفقهاء، چاپ اول، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم، 1388ق.
24-..................................، تحریر الاحکام الشرعیة على مذهب اإلمامیة، مؤسسه امام صادق(ع)، قم، 1420ق.
25-حلّى، ابن ادریس محمد بن منصور بن احمد، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، چاپ دوم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، 1411 ق.
26-.خویی، ابوالقاسم، منهاج الصالحین، نشر مدینه العلم، قم، 1410ق.
27-...................، معجم رجال الحدیث، نرم افزار المعجم الفقهی، نسخه ٣.
28-سبزواری، محمدباقر، کفایه الاحکام، دفتر انتشارات اسلامی، قم، 1423ق.
29-سبزوارى، عبد الاعلى، مهذّب الاحکام فی بیان الحلال و الحرام، چاپ چهارم، مؤسسه المنار، قم، 1413.ق
30 --سرخسی، محمد بن أحمد، المبسوط، دار المعرفت، بیروت، 1414ق.
31-سیورى حلّى، مقداد بن عبداهلل، التنقیح الرائع لمختصر الشرائع، چاپ اول انتشارات کتابخانه آیت الله مرعشى نجفى، قم، 1414 ه ق.
32- سیستانی، علی، منهاج الصالحین، چاپ پنجم، دفتر آیت الله سیستانی، قم، 1417.
33-شهرستانی، محمد، الملل و النحل، دارالمعرفة، بیروت، 1421.
34- کلینی،محمد، فروع کافی، قدس، قم، 1394.
35-طریحی، فخرالدّین، مجمع البحرین، چاپ سوم، مرتضوی، تهران، 1375.ش
36-طوسى، محمد بن حسن، الاستبصار فیما اختلف من الاخبار، چاپ اول، دار الکتب اسلامیة، 1391ق.
37-.............................................، الخلاف، 6 جلد، چاپ اول، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم،1417ق.
38-.............................................، المبسوط فی فقه الامامیة، چاپ سوم، المکتبة المرتضویة لاحیاء لآثار الجعفریة، تهران،1387 ق.
39-..............................................،تهذیب الاحکام، چاپ چهارم، دار الکتب اسلامیة، تهران، 1417 ق.
40-طباطبایی یزدی، محمد کاظم، العروة الوثقى، چاپ دوم، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، 1419ق.
41-حائری طباطبایی، علی بن محمد، ریاض المسائل، مؤسسه آل البیت ع،1417ق.
42-احمد بن فارس بن زکریا، ابوالحسین، معجم مقائیس اللغة، چاپ اول، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم، قم، 1414.ق
43-قریب، محمد، تبیین اللغات لتبیان آلایات (فرهنگ لغات قرآن)، بنیاد، تهران، 1366.
44- قاسمی، محمد على و پژوهشگران دانشگاه علوم اسلامى رضوى، فقیهان امامى و عرصه هاى ولایت فقیه، نشر دانشگاه علوم اسلامی، مشهد، 1384.
45-عمید،حسن، فرهنگ عمید، چاپ اول، سپهر، تهران، 1363.
46-عاملی، محمد بن مکی، الدروس الشرعیة فی فقه الامامیة، دفتر انتشارات اسلامی، قم، 1418ق.
47-..........................................،اللمعة الدمشقیة فی فقه الامامیة، دار التراث - الداراسلامیه، بیروت، 1411ق.
48-عاملى کرکى، على بن حسین، جامع المقاصد فی شرح القواعد، چاپ دوم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم، 1414ق.
49-عاملى، زین الدین بن علی، مسالک الافهام إلى تنقیح شرائع الاسلام، مؤسسة المعارف الاسلامیة، قم، 1413 ق.
 50...............................................،الروضةالبهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، کتابفروشى داورى، چاپ اول، قم،1411. ق
51-موسوی خمینی، روح الله، تحریرالوسیلة، چاپ بیست و یک، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ،1425 ق.
52- مغنیه، محمد جواد، فقه الامام الصادق علیه السلام، چاپ دوم، مؤسسه انصاریان، قم، 1421ق.
53-مامقانی، عبدالله، مناهج المتقین فی فقه أئمة الحق و الیقین، مؤسسه آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، قم، بی تا.
54-مسجدسرایی، حمید، فقه تطبیقی، انتشارات پیام نور، تهران، 1394.
55-مشکینی، میرزا علی، مصطلحات الفقه ، نشر الهادی، قم، 1377.
56- مفید بغدادی، محمد، المقنعه، چاپ اول، کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، قم، 1413ق.
57-محمد زاده، محمد، الوقف فی الفقه الامامی الاثنی عشری، نشر دانش، قم، 1391.
58-نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع اسلام، دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1404ق.