کارشناسی ارشد،حقوق خصوصی، دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد ایلخچی، ایران
10.22034/jml.2026.736779
چکیده
تحول فناوریهای ارتباطی و گسترش زیست دیجیتال، قلمرو تازهای از حقوق بنیادین کودک را در برابر نظامهای حقوقی قرار داده است؛ بهگونهای که فضای مجازی، همزمان واجد ظرفیتهای آموزشی، فرهنگی و ارتباطی گسترده و نیز منشأ تهدیدهای متنوع نسبت به امنیت، حریم خصوصی، هویت، رشد روانی و سلامت اخلاقی کودکان شده است. در این چارچوب، حقوق کودک در فضای مجازی ناظر بر مجموعهای از حمایتهای قانونی و نهادی است که باید در راستای صیانت از کرامت، مصلحت عالیه، امنیت اطلاعاتی و مصونیت کودک در برابر بهرهکشی، آزار، سوءاستفاده جنسی، دسترسی به محتوای زیانبار و نقض دادههای شخصی اعمال شود. از منظر حقوقی، این حوزه بر مبنای اصولی چون مصلحت کودک، حق بر حمایت ویژه، حق بر آموزش و آگاهی، حق بر حریم خصوصی و مسئولیت دولتها، والدین و ارائهدهندگان خدمات دیجیتال در پیشگیری از مخاطرات و تضمین بهرهمندی ایمن کودک از محیط برخط استوار است.پژوهش در باب حقوق کودک در فضای مجازی نشان میدهد که چالش اصلی، ایجاد توازن میان حق دسترسی کودک به اطلاعات و فرصتهای دیجیتال با ضرورت حمایت مؤثر از وی در برابر آسیبهای نوپدید سایبری است. در نظام حقوقی ایران، اگرچه قواعدی در زمینه حمایت از اطفال و نوجوانان، جرایم رایانهای، صیانت از دادهها و مسئولیت مدنی قابل استناد است، اما پراکندگی مقررات و فقدان چارچوب جامع و اختصاصی در این زمینه، حمایت حقوقی از کودک را با کاستیهایی مواجه ساخته است. بر این اساس، تقویت سیاست جنایی پیشگیرانه، توسعه سواد رسانهای، الزام پلتفرمها به رعایت استانداردهای حمایتی، ارتقای نظارت قانونی و تدوین مقررات خاص ناظر بر حقوق دیجیتال کودک، از جمله الزامات اساسی برای تأمین حمایت مؤثر و متناسب با تحولات فضای مجازی بهشمار میآید.
