فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

حقوق کودک در فضای مجازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
کارشناسی ارشد،حقوق خصوصی، دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد ایلخچی، ایران
10.22034/jml.2026.736779
چکیده
تحول فناوری‌های ارتباطی و گسترش زیست دیجیتال، قلمرو تازه‌ای از حقوق بنیادین کودک را در برابر نظام‌های حقوقی قرار داده است؛ به‌گونه‌ای که فضای مجازی، هم‌زمان واجد ظرفیت‌های آموزشی، فرهنگی و ارتباطی گسترده و نیز منشأ تهدیدهای متنوع نسبت به امنیت، حریم خصوصی، هویت، رشد روانی و سلامت اخلاقی کودکان شده است. در این چارچوب، حقوق کودک در فضای مجازی ناظر بر مجموعه‌ای از حمایت‌های قانونی و نهادی است که باید در راستای صیانت از کرامت، مصلحت عالیه، امنیت اطلاعاتی و مصونیت کودک در برابر بهره‌کشی، آزار، سوءاستفاده جنسی، دسترسی به محتوای زیان‌بار و نقض داده‌های شخصی اعمال شود. از منظر حقوقی، این حوزه بر مبنای اصولی چون مصلحت کودک، حق بر حمایت ویژه، حق بر آموزش و آگاهی، حق بر حریم خصوصی و مسئولیت دولت‌ها، والدین و ارائه‌دهندگان خدمات دیجیتال در پیشگیری از مخاطرات و تضمین بهره‌مندی ایمن کودک از محیط برخط استوار است.پژوهش در باب حقوق کودک در فضای مجازی نشان می‌دهد که چالش اصلی، ایجاد توازن میان حق دسترسی کودک به اطلاعات و فرصت‌های دیجیتال با ضرورت حمایت مؤثر از وی در برابر آسیب‌های نوپدید سایبری است. در نظام حقوقی ایران، اگرچه قواعدی در زمینه حمایت از اطفال و نوجوانان، جرایم رایانه‌ای، صیانت از داده‌ها و مسئولیت مدنی قابل استناد است، اما پراکندگی مقررات و فقدان چارچوب جامع و اختصاصی در این زمینه، حمایت حقوقی از کودک را با کاستی‌هایی مواجه ساخته است. بر این اساس، تقویت سیاست جنایی پیشگیرانه، توسعه سواد رسانه‌ای، الزام پلتفرم‌ها به رعایت استانداردهای حمایتی، ارتقای نظارت قانونی و تدوین مقررات خاص ناظر بر حقوق دیجیتال کودک، از جمله الزامات اساسی برای تأمین حمایت مؤثر و متناسب با تحولات فضای مجازی به‌شمار می‌آید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1.     بازگیر، یدالله. (۱۳۸۲). آراء وحدت رویه دیوان عالی کشور در امور مدنی. چاپ اول، تهران: نشر فردوسی.
2.     ----------- (۱۳۸۲). منتخب آراء دیوان عالی کشور در امور خانواده (صلاحیت، نکاح، فسخ نکاح، طلاق و حضانت). چاپ اول، تهران: نشر ققنوس.
3.     صفایی، سید حسین؛ امامی، اسدالله. (۱۳۹۲). حقوق خانواده (جلد اول). چاپ پانزدهم (ویرایش نهایی و منقح)، تهران: نشر دانشگاه تهران.
4.     صفایی، سید حسین؛ امامی، اسدالله. (۱۳۹۹). حقوق خانواده (جلد اول).( نقد رویکرد سنی به اراده طفل و تبیین ماده ۱۸ قانون حمایت خانواده) چاپ بیست و چهارم، تهران: نشر دانشگاه تهران.
5.     قاسم‌زاده، سید مرتضی. (۱۳۸۷). حقوق مدنی: اشخاص و محجورین. چاپ نهم، تهران: نشر دادگستر.
6.     کاتوزیان، ناصر. (۱۳۹۲). دوره حقوق مدنی: خانواده (جلد دوم: نفقه، نگاهداری و تربیت اطفال). چاپ نهم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
7.     Bosch, Françoise. (2022). Le droit de l’enfant d’être entendu: Pratique de l’audition. Paris: Editions juridiques
8.     Bosch, Jean. (2022). Droit comparé de la famille: Perspectives européennes et orientales. Paris: Éditions juridiques.
9.     Carbonnier, Jean. (2022). Droit civil: La famille, les personnes. Réédition (Collection Quadrige), Paris: PUF.
10.  Code civil des Français. (2024). Article 373-2-9 relatif à la résidence alternée
11.  --------------------------------------- Article 388-1 (sur l’audition du mineur en justice).
12.  -------------------------------------- Articles 371-1 et suivants (sur l’autorité parentale).
13.  -------------------------------------- Articles 373-2 et suivants; Article 388-1.
14.  Code civil des Français. (2024). Version consolidée, Articles 371-1 et suivants
15.  ème édition, Paris: LGDJ.
16.  Terré, François; Fenouillet, Dominique. (2021). Droit civil: La famille. 10ème édition, Paris: Dalloz