فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

تاثیر حسد بر سلامت معنوی از سه منظر طب قدیم، روانشناسی و فقهی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
عضو هیات علمی دانشگاه حکیم سبزواری
10.22034/jml.2026.2091262.1701
چکیده
حسادت از رذایل اخلاقی است که سلامت معنوی را در معرض خطر قرار میدهد. در فقه اسلامی سلامت جسم و روان انسان‌ها یکی از حقوق اساسی محسوب می‌شود و صفات ناپسندی که موجب آسیب به این حقوق شود، نهی شده است. لذا بررسی علمی و فقهی حسادت و آثار آن بر سلامت جسم و روان می‌تواند راهگشای سیاستگذاری‌های دینی و اجتماعی برای کنترل این رذیله اخلاقی باشد. این مقاله با رویکردی تحلیلی در کتب طبی پیشنیان و بهره‌گیری از منابع فقهی، حدیثی و روان‌شناسی به دنبال نقشی مؤثر در ارتقای سلامت روان و جسم جامعه بوده است. یافته های تحقیق بعد از بررسی ترمیمی روایات دال بر تاثیر حسد برروان و جسم در طب قدیم و جدید در سه سطح توصیف، تحلیل و تبیین نشان میدهد پیشینیان به اشکال مختلفی به این بحث پرداخته‌اند، بعضی به تشریح رابطه حسد و بیماری بدنی می پردازند، بعضی به بیان داروهایی برای درمان حسد می‌پردازند و فقیهان نیز در مورد احکام حسد در ابوابی خاص نظیر رعایت عدالت و شفقت‌ورزی میان فرزندان جهت جلوگیری از حسادت یا برداشته شدن حکم در حدیث رفع بواسطه حسد بحث کرده‌اند. نتایج تحقیق نشان می دهد فقها اگرچه حسد را به خودی خود موجب ضمان یا جرم تلقی نکرده‌اند، اما در صورتی که به بروز رفتارهای مخرب (مثل نشر اکاذیب، افترا، یا تخریب مالی و حیثیتی) منجر شود، قابل پیگیری در چارچوب ضمانت‌های فقهی و حقوقی میدانند و در کتب فقهی راهکارهایی ترمیمی چون برسمیت شناختن حسد به عنوان بیماری، تقویت ایمان و اعتقاد و ترک تدریجی جهت ترک این رذیله ارایه گردیده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The effect of envy on spiritual health from three perspectives: ancient medicine, psychology, and jurisprudence.

نویسندگان English

Seyed Javad Khatami
somaye khatami
Faculty Member, Department of Jurisprudence and Law, Hakim Sabzevari
چکیده English

Envy is a moral vice that endangers spiritual health. In Islamic jurisprudence, physical and mental health of humans is considered one of the basic rights, and undesirable traits that cause harm to these rights are prohibited. Therefore, a scientific and jurisprudential study of jealousy and its effects on physical and mental health can pave the way for religious and social policies to control this moral vice. This article, with an analytical approach in previous medical books and utilizing jurisprudential, hadith, and psychological sources, has sought to play an effective role in promoting the mental and physical health of society. The findings of the study after a restorative study of the narrations indicating the effect of envy on the mind and body in ancient and modern medicine at three levels of description, analysis, and explanation show that the predecessors have addressed this discussion in various ways, some explain the relationship between envy and physical illness, some describe medicines to treat envy, and jurists have also discussed the rulings on envy in specific chapters, such as observing justice and showing compassion among children to prevent envy or the lifting of the ruling in the hadith of removal due to envy. The results of the study show that although jurists have not considered envy in itself to be a guarantee or a crime, if it leads to destructive behaviors (such as spreading lies, slander, or financial and reputational damage), it will be pursued within the framework of jurisprudential and legal guarantees, and in jurisprudential books, restorative strategies have been presented, such as recognizing envy as a disease, strengthening faith and belief, and gradually abandoning this vice.

کلیدواژه‌ها English

Spiritual health
envy
body
mind
restoration
jurisprudence
قرآن
نهج البلاغه
1.    ابن بابویه، محمد بن على‏، الخصال، ترجمه احمد فهرى زنجانى، نشر علمیه اسلامیه‏، تهران، بی‌تا.
2.    ابن سینا، حسین بن عبد الله، الشفاء (الطبیعیات)، 3جلد، کتابخانه حضرت آیت الله العظمى مرعشى نجفى (ره) - قم، چاپ: دوم، 1405 ه.ق.
3.    ابن منظور، محمد بن مکرم، 711ق،لسان العرب، بیروت،دار صادر،بی تا
4.    ابن‌عربى، الفتوحات المکیة، چاپ عثمان یحیى، قاهره، سفر۲، ۱۴۰۵/ ۱۹۸۵، سفر۴، ۱۳۹۵/ ۱۹۷۵.
5.    ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن،
6.    ابوالقاسمی، محمد جواد، مقاله، مفهوم شناسی سلامت معنوی و گستره آن در نگرش دینی، فصلنامه اخلاق پزشگی،سال ششم،ش۲۰ ،۱۳۹۱
7.    ابوزید، احمد بن سهل، مصالح الأبدان و الأنفس، 1جلد، معهد المخطوطات العربیة - قاهره، چاپ: اول، 1426 ه.ق.
8.    احمدبن محمد ثعلبی، الکشف و البیان، المعروف تفسیر الثعلبی، چاپ علی عاشور، بیروت ۱۴۲۲/ ۲۰۰۲.
9.    انصاری، المکاسب، ناشر: دار الذخائر، قم چاپ اول، ۱۴۱۱ق
10.                  آمدی، عبدالواحدبن محمد، غررالحکم و دررالکلم، به کوشش جلال‌الدین محدّث ارموی، تهران، ۱۳۴۶ش.
11.                  پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحة، تهران، دنیای دانش، ۱۳۸۲ش.
12.                  ثابت بن قره، الذخیرة فی علم الطب (معالجة الأمراض بالأعشاب)، 1جلد، دار الکتب العلمیة - بیروت، چاپ: اول، 1419 ه.ق.
13.                  جمع من المحققین، أحکام الأطفال‌، مرکزفقهی ائمه اطهار( ع)، ،قم‌1428 ه. ق‌
14.                  جمعى از نویسندگان، شش رساله کهن پزشکى، 1جلد، مجمع ذخائر اسلامى - قم، چاپ: اول، 1390 ه.ش.
15.                  جمعى از نویسندگان، کتب طبى انتزاعى (فارسى)، 8جلد، چاپ: اول.بی تا
16.                  حسینی زبیدی، محمد مرتضى، تاج العروس من جواهر القاموس، 20جلد، دارالفکر - بیروت، چاپ: اول، 1414ق
17.                  خمینى، شرح چهل حدیث (اربعین حدیث)، تهران، ۱۳۷۳ش.
18.                  رازى، محمد بن زکریا، الحاوی فی الطب، 23جلد، دار احیاء التراث العربی - بیروت، چاپ: اول، 1422 ه.ق.
19.                  راغب اصفهانی، حسین بن محمد،ت.  خسروی حسینی، سیدغلامرضا؛ مفردات الفاظ قرآن، نشر مرتضوی، تهران، 75، چاپ دوم، ج 1، ص 487.
20.                  زین الدین بن علی، شهید ثانی،  منیة المرید، تحقیق رضا مختاری، قم، مکتب الإعلام الإسلامی، ۱۴۰۹ق.
21.                  زین‌الدین بن على بن احمد عاملى جبعى، معروف به شهید ثانى، رسائل الشهید الثانی ،مکتبة بصیرتی، قم، بی تا
22.                  سند، محمد،سند العروة الوثقى، کتاب الإجتهاد و التقلید، دار الکوخ‌، تهران- ایران‌، 1394 ه. ش‌
23.                  شادمانی‌خواه، ن.، احمدی، س.، و موسوی، ر. (۱۳۹۷). نقش ویژگی‌های شخصیتی در پیش‌بینی حسادت در دانشجویان. فصلنامه روان‌شناسی کاربردی، ۱۲(۳)،
24.                  على، صادق عبد الرضا، نهج البلاغة و الطب الحدیث، 1جلد، دار المورخ العربی - بیروت، چاپ: اول، 1424 ه.ق
25.                  غزالى، احیاء علوم‌الدین، بیروت ۱۴۱۷/۱۹۹۶.
26.                  فیض الاسلام،سید علی نقی،ترجمه نهج البلاغه ،انتشارات فقیه،تهران ،1379.
27.                  فیض‌کاشانى،مرتضی، المحجة البیضاء فى تهذیب الاحیاء، چاپ علی‌اکبر غفارى، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳.
28.                  قرشی، سید علی اکبر؛ قاموس قرآن، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 78، چاپ هشتم، ج 1، ص 131.
29.                  کریمی، س.، و حسینی، م. (۱۴۰۰). رابطه حسادت عاشقانه و اضطراب اجتماعی در نوجوانان. مجله روان‌شناسی رشد و تحول، ۵(۲)،
30.                  کلینى، محمدبن یعقوب، الکافى، على‌اکبر غفارى، بیروت ۱۴۰۱.
31.                  مجلسى، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق.
32.                  مجوسى، على بن عباس، کامل الصناعة الطبیة، 4جلد، جلال الدین - قم، چاپ: اول، 1387 ه.ش.
33.                  مدرسی( دام ظله) سید محمد تقی، الفقه الاسلامى احکام جهاد ، انتشارات محبان الحسین( ع)،قم‌،1380
34.                  مصطفوی تبریزی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران، 1374
35.                  نراقی، احمد، معراج السعادة، قم، هجرت، ۱۳۷۷ش.
36.                  نصیری ، غلامرضا ، آشنایی با علوم حدیث ، مرکز مدیریت حوزه علمیه قم،1382
37.                  نورانی، مصطفی، دائره المعارف بزرگ طب اسلامی 9 جلدی. پزشکی اسلامی - گیاهان دارویی - پزشکی سنتی. ناشر: مبین اندیشه
38.                  نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسائل، بیروت، مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۰۸ق
39.                  هدایی، فرخ، مقاله«بررسی حسادت از نظر فقه و جرم شناسی» ،مجله دادرسی 1385 شماره 59
40.                  یزدى، سید مصطفى محقق داماد‌، قواعد فقه،مرکز نشر علوم اسلامى‌،1406 ه‌ ق‌،تهران- ایران‌
41.  Smith, R. H., Parrott, W. G., Diener, E. F., Hoyle, R. H., & Kim, S. H. (1999). Dispositional envy. Personality and Social Psychology Bulletin, 25(8),
42.  Kiecolt-Glaser, J. K., McGuire, L., Robles, T. F., & Glaser, R. (2002). Emotions, morbidity, and mortality: New perspectives from psychoneuroimmunology. Annual Review of Psychology,
43.  NeuroLaunch. (2024). The Dark Side of Jealousy: Understanding Its Impact on Mental Health and Relationships. Retrieved from https://neurolaunch.com/jealous
44.  Health-root.com. (2024). What Is The Impact Of Jealousy On Mental Health?. Retrieved from
45.  https://health-root.com/what-is-the-impact-of-jealousy-on-mental-health.ht


 
46.  The Open Psychology Journal. (2023). Jealousy and Love: Are they Interconnected?. Retrieved from https://openpsychologyjournal.com/VOLUME/16/ELOCATOR/e187435012308311/FULLTEXT
47.  Frontiers in Psychology. (2023). The influence of insecure attachment on undergraduates’ jealousy: the mediating effect of self-differentiation. Retrieved from https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2023.1153866/full
48.  ResearchGate. (2016). Study of the jealousy effects on mental health from the perspective of Islam and Psychology. Retrieved from