فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

بهینه‌سازی نهاد داوری از منظر قضات تجدیدنظر استان فارس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار و عضو هیئت علمی مؤسسه آموزش عالی آپادانا، شیراز، ایران. (نویسنده مسئول)
2 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق مالی اقتصادی، مؤسسه آموزش عالی آپادانا، شیراز، ایران .
10.22034/jml.2026.2096650.1753
چکیده
داوری به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شیوه‌های جایگزین حل‌وفصل اختلاف، نقش مهمی در کاهش اطاله دادرسی، بهره‌گیری از تخصص، حفظ محرمانگی و کاهش بار محاکم دارد؛ بااین‌حال، کارآمدی این نهاد در نظام حقوقی ایران با چالش‌هایی چون ضعف اعتماد قضایی، نارسایی‌های نهادی، کمبود آموزش‌های تخصصی و نبود سازوکارهای حرفه‌ای ارزیابی و سامان‌دهی داوران مواجه است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی ظرفیت‌ها و موانع بهینه‌سازی نهاد داوری و ارائه راهکارهای تقویت آن، دیدگاه قضات تجدیدنظر استان فارس را بررسی می‌کند. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی و از حیث گردآوری داده‌ها پیمایشی است. داده‌های پژوهش از طریق پرسشنامه و با مشارکت 22 نفر از قضات تجدیدنظر استان فارس گردآوری و تحلیل شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که ارتقای آموزش‌های تخصصی داوری، ایجاد نظام ارزیابی و رتبه‌بندی داوران، تقویت نهادهای داوری، توسعه نقش مرکز توسعه حل اختلاف و افزایش اعتماد و حمایت قضایی، از مهم‌ترین عوامل بهبود عملکرد داوری است. همچنین، نتایج حاکی از آن است که بهینه‌سازی این نهاد مستلزم تلفیق ظرفیت‌سازی حقوقی و نهادی و تقویت پیوند میان سیاست‌گذاری قضایی و سازوکارهای حل‌وفصل اختلاف است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Optimization of Arbitration Institution from the Perspective of Appellate Judges in Fars Province

نویسندگان English

َaida mokhtare 1
ali heshmati 2
1 Assistant professor, Faculty member in Department of private law Apadana Institute of Higher Education, Shiraz, Iran (Responsible author)
2 MA student in Department of private law Apadana Institute of Higher Education, Shiraz, Iran .
چکیده English

Arbitration, as one of the most important alternative dispute resolution mechanisms, plays a significant role in reducing judicial delay, benefiting from expertise, preserving confidentiality, and decreasing court caseloads. Nevertheless, the effectiveness of arbitration in Iran’s legal system faces challenges such as limited judicial trust, institutional shortcomings, insufficient specialized training, and the absence of professional mechanisms for evaluating and organizing arbitrators. This study aims to identify the capacities and obstacles related to optimizing the institution of arbitration and to propose practical solutions for its improvement through examining the views of appellate judges in Fars Province. The research adopts a descriptive-analytical method and, in terms of data collection, a survey approach. Data were gathered through questionnaires completed by 22 appellate judges of Fars Province and then analyzed. The findings indicate that strengthening specialized arbitration training, establishing a system for evaluating and ranking arbitrators, reinforcing arbitration institutions, expanding the role of the Dispute Resolution Development Center, and increasing judicial trust and support are among the most important factors in improving arbitration performance. The results also show that optimizing this institution requires both legal and institutional capacity-building and a stronger connection between judicial policymaking and dispute resolution mechanisms.

کلیدواژه‌ها English

Arbitrator Professionalization
Dispute Resolution
Dispute Resolution Development Center
Judicial Policy-Making
Judicial Trust
Litigation Management
Qualification of Arbitrators
1.      آرام، محمدرضا، و جعفری، فیض‌اله. (). داوری؛ روش طبیعی یا استثنایی حل‌وفصل اختلاف، شماره ۱۲۹، 315-289 
السان، مصطفی، و تاجی، زریر نگین. (۱۴۰۰).  چالشهای داوری سرمایه گذاری خارجی با تأکید بر نظام حقوقی ایران،  پژوهشهای حقوقی، شماره 55 .
3.      حبیبی درگاه، بهنام، و شعبانی، پیام، و اسلامی پناه، علی، و خالقیان، جواد. (۱۴۰۳). نقش نهاد داوری در توسعه قضایی با نگاهی به اسناد بالادستی، دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی، 2(2) .
چراغی، محمدجواد، و انصافی آذر، بهنام، و عسکری، حکمت اله. (۱۴۰۴). گستره موضوعی مسؤولیت مدنی داور از حیث تصمیمات صادره از سوی او، مجله حقوقی دادگستری،
5.      علینقی پور رضائیه، مریم، و ترکمانی، حسنعلی، و  جعفرپور، کوروش. (1400). داوری موردی و داوری سازمانی،در اولین همایش ملی چالشها و فرصتها در داوری تجاری بین المللی، نشریه حقوق و فقه، شماره 14.
6.     قاسمی، مهدی، واندرز، داوود، و واحدی زاده، جواد. (1402). دلایل اقتصادی کارایی داوری در نظام حقوقی ایران،  مطالعات فقه اقتصادی، شماره 1 .
7.      مشکات، سید مصطفی. (1404). جستاری بر قواعد داوری اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران ۱۴۰۲ و مرکز داوری بین‌المللی دبی DIAC 2022، مجله مطالعات حقوقی، شماره 2 . 
8.      موسوی، سید عباس. (1403). شناسایی و اجرای رأی داوری خارجی در رویه قضایی؛ توجیه و نقد دادنامه شعبه 55 دادگاه عمومی حقوقی تهران، دو فصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی، شماره 6 .
9.      مرکز پیگیری اجرای سند تحول قضایی، سند تحول و تعالی قوه قضاییه، مجد، تهران، بهار 1403
قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی. ۱۳۷۹. مجلس شورای اسلامی.
قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. ۱۳۹۵. مجلس شورای اسلامی.
قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران. ۱۴۰۳. مجلس شورای اسلامی.