فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

بررسی ابعاد حقوقی قراردادهای لایسنس و بهره‌برداری از علائم تجاری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی کارشناشی ارشد حقوق خصوصی- دانشگاه آزاد اسلامی واحد صفادشت
10.22034/jml.2026.2110691.1817
چکیده
با توجه به اهمیت استراتژیک علائم تجاری به عنوان موتورهای محرک اقتصاد دانش‌بنیان و دارایی‌های نامشهود کلیدی در تجارت جهانی، این پژوهش با هدف بررسی ابعاد حقوقی و سازوکارهای حاکم بر قراردادهای لایسنس و چالش‌های ناشی از بهره‌برداری از آن‌ها در نظام‌های حقوقی تدوین شده است. در دنیای امروز که ارزش اقتصادی یک بنگاه بیش از دارایی‌های فیزیکی آن در اعتبار برند نهفته است، لایسنسینگ به عنوان ابزاری حیاتی برای توسعه بازار و مدیریت شبکه‌های توزیع عمل می‌کند؛ با این حال، این فرآیند با پیچیدگی‌های حقوقی متعددی از جمله تداخل میان اصول آزادی قراردادها و قواعد آمره مالکیت صنعتی روبروست. این تحقیق با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و با نگاهی تطبیقی به نظام‌های حقوقی، به دنبال پاسخ به این پرسش‌های بنیادین است که ماهیت حقوقی حق اعطا شده در لایسنس چیست؟ چگونه می‌توان میان آزادی عمل بهره‌بردار و ضرورت کنترل کیفی توسط مالک برای جلوگیری از تضعیف علامت تجاری تعادل برقرار کرد ؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ماهیت حقوقی لایسنس، بر پایه مدیریت مستمر کیفیت و حفظ حسن شهرت استوار است و هرگونه نقص در تدوین تعهدات نظارتی یا عدم شفافیت در محدوده استفاده در فضای مجازی، می‌تواند منجر به فروپاشی ارزش تجاری برند و بروز مسئولیت‌های مدنی سنگین گردد. همچنین، نتایج تحقیق حاکی از آن است که در مواجهه با تکنولوژی‌های نوظهور و تجارت الکترونیک، قراردادهای سنتی نیازمند بازنگری در مفاهیم قلمرو جغرافیایی و مسئولیت‌های ناشی از استفاده از الگوریتم‌ها هستند؛ لذا تدوین ضمانت‌های اجرایی دقیق، از جمله شرط ضمنی خسارت و دستورات توقف موقت، در کنار تقویت قواعد مسئولیت مدنی در قراردادهای لایسنس، برای تضمین پایداری حقوق مالک و امنیت حقوقی بهره‌بردار در بازارهای پیچیده امروزی امری ضروری و اجتناب‌ناپذیر است
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

An Examination of the Legal Aspects of Trademark Licensing and Exploitation Agreements

نویسنده English

mehdi yousefi
Master’s Student in Private Law – Islamic Azad University, Safadasht Branch
چکیده English

Given the strategic importance of trademarks as drivers of the knowledge-based economy and key intangible assets in global commerce, this research examines the legal dimensions and mechanisms governing trademark licensing agreements, as well as the challenges arising from their exploitation within various legal systems. In today’s world—where a firm’s economic value often resides more in its brand reputation than in its physical assets—licensing serves as a vital tool for market expansion and the management of distribution networks. However, this process entails numerous legal complexities, notably the tension between the principle of freedom of contract and the mandatory rules of industrial property law. Employing a descriptive-analytical approach with a comparative perspective, this study addresses fundamental questions: What is the legal nature of the rights granted under a trademark license? And how can a balance be struck between the licensee’s operational autonomy and the trademark owner’s need for quality control to prevent the dilution of the brand? The findings indicate that the legal nature of a license is rooted in continuous quality management and the preservation of goodwill; consequently, any deficiency in defining oversight obligations—or a lack of clarity regarding the scope of use in the digital/online environment—can lead to the erosion of a brand’s commercial value and result in significant civil liability. Furthermore, the research suggests that, in light of emerging technologies and e-commerce, traditional licensing agreements require a re-evaluation of concepts such as geographical scope and the liabilities associated with the use of algorithms. Therefore, the formulation of precise enforcement mechanisms—including implied damages clauses and temporary injunctions—alongside the strengthening of civil liability rules in licensing agreements, is essential and unavoidable for ensuring the stability of the rights holder’s interests and the legal security of the licensee within today’s complex markets.

کلیدواژه‌ها English

License agreement
trademark
industrial property rights
commercial exploitation
civil liability
1.    افراسیاب، محبوب (1397). مالکیت صنعتی در نظام حقوقی ایران با تأکید بر رویة قضایی. تهران: علم و دانش.
2.    افشاری‌پور، غلام‌رضا و حسین‌پور، محمدرضا (1395). ماهیت و ویژگی‌های قرارداد لیسانس و قابلیت انطباق آن با عقود معین در قانون مدنی ایران. تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، (27)12، 11 ـ 38.
3.    امامی، اسدالله (1396). حقوق مالکیت صنعتی. تهران: میزان.
4.    امی، محمدحسن (1400). مالکیت فکری در رویة قضایی ایران. ج 1 (علامت تجاری). تهران: میزان.
5.    بابایی، المیرا (1393). علامت تجاری و ضمانت اجراهای مدنی آن. تهران: مجد.
6.    باقری، محمود و نیر، مرتضی (1390). شرط کنترل کیفیت در قراردادهای اجازة بهره‌برداری از علائم تجاری. تحقیقات حقوقی، (56)، 409 ـ 439.
7.    جعفرزاده، میرقاسم و حسن‌پور، محمدمهدی (1396). مبانی حقوقی ضرورت کنترل کیفیت در قرارداد اجازة بهره‌برداری از علامت تجاری. پژوهش‌های حقوق تطبیقی، (2)21، 59 ـ 82.
8.    جعفرزاده، میرقاسم و لجم‌اورک، حسن (1399). استفاده از علامت تجاری در دعاوی نقض: شرطی استثنایی یا فراگیر. حقوق اسلامی، (65)17، 159 ـ 182.
9.    خدمتگزار، محسن (1390). فلسفة حقوق مالکیت فکری. تهران: میزان.
10.                    رهبری، ابراهیم (1392). حقوق انتقال فناوری. تهران: سمت.
11.                    شیخی، مریم (1395). راهبردهای قانون‌گذاری در حقوق مالکیت صنعتی. تهران: خرسندی.
12.                    طباطبایی حصاری، نسرین (1396). نقش ثبت در فرایند انتقال حقوق مالکیت صنعتی: تحلیل سیستم‌های ثبت انتقال حقوق مالکیت صنعتی در دنیا. مطالعات حقوق خصوصی، (2)47، 289 ـ 308.
13.                    کریمی، محمدحسین (1389). علائم تجاری در حقوق ایران. تهران: مجد.
14.                    مشهدیان، شهاب و دلفانی، سعید (1390). قرارداد استفاده از علائم تجاری. دیدگاه‌های حقوق قضایی، 54، 117 ـ 150.
15.                    میرحسینی، حسن (1390). حقوق علائم تجاری. تهران: میزان.
16.                    هرمزی، خیرالله (1395). دعوای وارد ثالث تبعی در حقوق ایران و فرانسه. دانش حقوق مدنی، (10)5، 49 ـ 58.
17.  Afrasiab, M. (2018). Industrial Property in Iranian Legal System with emphasis on Judicial Precedents. Tehran: Elm o Danesh Publication. (in Persian)
18.  Afsharipour, Gh.R. & Hoseinpour, M.R. (2016). The Nature and characteristics of the license agreement and its applicability to certain contracts in the Iranian Civil Code. Private and criminal law researches, 12(27), 11-38. (in Persian)
19.  AIPPI [1] (2006). Adopted Resolution 2006 - Contracts Regarding Intellectual Property Rights (Assignments and Licenses) and Third Parties. Meeting: 2006, AIPPI World Congress, Gothenburg, Yearbook 2006/I.
20.  AIPPI [2] (2006). Contracts regarding Intellectual Property Rights (assignments and licenses) and Third Parties. Report Q190.