فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین

اصول و الزامات جرم‌شناسی و جرم‌انگاری در فضای دیجیتال با تأکید بر حریم خصوصی

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسندگان
1 استادیار گروه معارف اسلامی، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق کیفری و جرم شناسی، گروه حقوق، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران
3 استادیار گروه حقوق، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران. (وکیل پایه یک دادگستری)
10.22034/jml.2026.2097785.1767
چکیده
مسئله اساسی پژوهش حاضر، تبیین اصول و الزامات حاکم بر جرم‌شناسی و جرم‌انگاری در فضای دیجیتال با تأکید بر حفظ حقوق بنیادین اشخاص و کارآمدی نظام عدالت کیفری است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، قوانین و مقررات، منابع حقوقی و جرم‌شناختی و اسناد بین‌المللی انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که جرم‌شناسی دیجیتال باید بر اصول مشروعیت، ضرورت، تناسب، رعایت حریم خصوصی، صیانت از حقوق بشر و توجه به ظرفیت‌های واقعی دستگاه عدالت کیفری استوار باشد. ویژگی‌هایی همچون سهولت ارتکاب، ناشناسی، سرعت تحول فناوری، فرامرزی بودن جرایم و دشواری شناسایی مرتکبان و جمع‌آوری ادله، اتخاذ رویکردی متفاوت از الگوهای سنتی جرم‌انگاری را ضروری می‌سازد. همچنین، جرم‌انگاری رفتارهای دیجیتال باید به‌عنوان آخرین ابزار کنترل اجتماعی و پس از احراز صدمه و سرزنش قابل توجه و ضرورت مداخله کیفری صورت گیرد. در مواردی که پیشگیری اجتماعی، آموزش، پیشگیری وضعی و اقدامات فنی امکان کنترل رفتار را فراهم می‌کنند، توسل گسترده به ضمانت اجراهای کیفری با اصل ضرورت سازگار نیست. از سوی دیگر، حمایت مؤثر از امنیت سایبری بدون برخورداری دستگاه عدالت از نیروی انسانی متخصص، زیرساخت‌های فنی، نظام کارشناسی و همکاری‌های بین‌المللی امکان‌پذیر نیست. بر این اساس، سیاست جنایی مطلوب در فضای دیجیتال مستلزم ایجاد توازن میان امنیت سایبری، کارآمدی پاسخ کیفری، حریم خصوصی و آزادی‌های فردی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Principles and Requirements of Criminology and Criminalization in the Digital Environment with Emphasis on Privacy

نویسندگان English

meghdad ebrahimi koushali 1
Fatemeh Moslempanah 2
Seyed Ali Hussein Al-Husseini 3
1 Department of Islamic Education, La.C., Islamic Azad University, Lahijan, Iran
2 .A. Student in Criminal Law and Criminology, Department of Law, La.C., Islamic Azad University, Lahijan, Iran
3 Assistant Professor, Department of Law, La.C., Islamic Azad University, Lahijan, Iran.( Attorney at Law)
چکیده English

The main issue addressed in this study is to explain the principles and requirements governing digital criminology and criminalization, with emphasis on protecting fundamental rights and ensuring the efficiency of the criminal justice system. This study adopts a descriptive-analytical methodology and relies on library-based research, relevant laws and regulations, legal and criminological literature, and international instruments. The findings indicate that digital criminology should be based on the principles of legality, necessity, proportionality, respect for privacy, protection of human rights, and consideration of the actual capacities of the criminal justice system. Characteristics such as the ease of committing offenses, anonymity, rapid technological development, the transnational nature of cybercrime, and the difficulties associated with identifying offenders and collecting digital evidence necessitate an approach different from traditional models of criminalization. Furthermore, the criminalization of digital conduct should be regarded as a last resort of social control and should occur only after establishing significant harm, blameworthiness, and the necessity of criminal intervention. Where social prevention, education, situational prevention, and technical measures can effectively control harmful conduct, extensive reliance on criminal sanctions is inconsistent with the principle of necessity. Effective cybersecurity protection also requires specialized human resources, adequate technical infrastructure, an efficient forensic system, and international cooperation. Accordingly, an effective criminal policy in the digital environment requires a balance among cybersecurity, the effectiveness of criminal responses, privacy, and individual freedoms.

کلیدواژه‌ها English

Digital Criminology
Cybercrime Criminalization
Digital Evidence
Privacy
Cyber Criminal Policy
الف) کتاب‌های فارسی
۱. امامی، سیدحسن. (۱۳۷۸). حقوق مدنی (جلد ۱). تهران: کتابفروشی اسلامیه.
۲. انصاری، شیخ مرتضی. (۱۴۲۲ق). کتاب المکاسب (البیع) (الجزء الرابع: خیارات). قم: دار الحکمة.
۳. انصاری، مهدی. (۱۳۹۳). تحلیل اقتصادی حقوق قراردادها. تهران: جاودانه - جنگل.
۴. بیگدلی، سعید. (۱۴۰۲). تعدیل قرارداد. تهران: نشر میزان.
۵. شهیدی، مهدی. (۱۳۹۳). حقوق مدنی: آثار قراردادها و تعهدات (جلد ۳). تهران: مجد.
۶. صفایی، سیدحسین. (۱۳۹۷). دوره مقدماتی حقوق مدنی: تعهدات و قراردادها. تهران: نشر میزان.
۷. طباطبایی، سید محمدکاظم. (بی‌تا). حاشیه مکاسب (جلد ۲). چاپ سربی.
8. کاتوزیان، ناصر. (۱۳۹۵). نظریه عمومی تعهدات. تهران: میزان.
 
ب) مقالات فارسی
9. صادقی، مهدی. (۱۴۰۰). تحلیل اقتصادی قوه قاهره در حقوق ایران. مجله پژوهش‌های حقوقی، ۲۰(۳)، ۱۲۵-۱۴۵.
۱0. صادقی، مهدی. (۱۴۰۰). چالش‌های استناد به نظریه‌های جدید حقوقی در رویه‌ی قضایی ایران. مجله پژوهش‌های حقوقی، ۲۰(۳)، ۱۲۵-۱۴۵.
۱1. صادقی، مهدی. (۱۴۰۱). معیارهای تشخیص مرگ قرارداد در حقوق ایران. مجله حقوق خصوصی، ۱۲(۱)، ۱۰۵-۱۲۵.
۱2. شیروی، عبدالحسین. (۱۳۸۳). خیار تعذر تسلیم در فقه امامیه. مقالات و بررسی‌ها، شماره ۷۶، دفتر سوم (فقه)، ۱۶۵-۱۸۵.
۱3. کاظمی، محمود و حسینی دهنوی، فاطمه‌السادات. (۱۴۰۴). نظریه مرگ قراردادها. مطالعات حقوقی، دوره ۵۵، شماره ۱، ۱۳۱-۱۶۲.
۱4. کریمی، سعید. (۱۴۰۰). نقش کارایی اقتصادی در انتخاب ضمانت‌اجراهای قراردادی. مجله پژوهش‌های حقوق اقتصادی، ۸(۲)، ۱۱۵-۱۴۰.
۱5. کریمی، سعید. (۱۴۰۱). تضاد منافع در قراردادهای به نفع ثالث. مجله حقوق خصوصی، ۱۲(۱)، ۹۰-۱۱۰.
14. احمدی، رضا. (۱۴۰۱). تعدیل بار اثبات در دعاوی مربوط به تغییر اوضاع و احوال. مجله حقوقی دادگستری، ۸۶(۱)، ۱۱۰-۱۳۵.
15. کریمی، سعید. (۱۴۰۰). نقش کارشناسی در اثبات تغییر اوضاع و احوال. مجله حقوقی دادگستری، ۸۵(۴)، ۱۲۵-۱۴۵.
 
ج) منابع لاتین
16.American Law Institute. (1981). Restatement (Second) of the Law of Contracts. St. Paul, MN: American Law Institute Publishers.
17.Macaulay, S. (1985). An Empirical View of Contract. Wisconsin Law Review, (3), 465-482.
18.Macneil, I. R. (1980). The New Social Contract: An Inquiry into Modern Contractual Relations. New Haven: Yale University Press.
19. Treitel, G. H. (2003). The Law of Contract (11th ed.). London: Sweet & Maxwell.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 18 آبان 1405